Hoplisoma concolor

Hoplisoma concolor

De wetenschappelijke naam van deze soort is Hoplisoma concolor. De Nederlandse naam die soms gebruikt wordt is “Eenkleurige Corydoras” en de Engelstalige naam is “Slate Cory”. Voorheen werd deze soort ingedeeld onder de geslachtsnaam Corydoras, met als wetenschappelijke naam Corydoras concolor. Het geslacht Hoplisoma werd oorspronkelijk in 1838 opgericht door Swainson en is recentelijk, in 2024, weer in ere hersteld.

Hoplisoma concolor behoort tot de familie Callichthyidae. De geslachtsnaam Hoplisoma is afgeleid van het Griekse woord “hoplismos”, wat “wapenrusting” betekent, en “soma”, wat “lichaam” betekent. Dit verwijst naar de benige platen die de vissen bedekken en hen beschermen, vergelijkbaar met een harnas. De naam “concolor” komt uit het Latijn en betekent “eenkleurig” of “van uniforme kleur”. Dit verwijst naar de kleur van de geconserveerde exemplaren, hoewel levende dieren een tweekleurige tekening kunnen vertonen.

Er is enige verwarring geweest met de soort Hoplisoma esperanzae (voorheen Corydoras esperanzae), die door sommigen als een synoniem van Hoplisoma concolor wordt beschouwd. De beschrijver van Hoplisoma concolor, Weitzman, had in 1961 de soort al beschreven, maar Castro over het hoofd gezien in zijn werk uit 1987, waarin de illustraties van Corydoras esperanzae eigenlijk Hoplisoma concolor bleken te zijn.

Beschrijving

Hoplisoma concolor is een vis die zich onderscheidt door een zeer steile voorhoofdlijn. De naam “concolor” is Latijn voor “eenkleurig” en verwijst naar de kleur van de geconserveerde exemplaren. Levende dieren kunnen echter een tweekleurige tekening vertonen. Jonge exemplaren kunnen een fijne punttekening hebben, wat verwarring kan veroorzaken met de soort Hoplisoma polystictum. Volwassen dieren zijn echter duidelijk te onderscheiden. De maximale lengte die deze soort kan bereiken is ongeveer 8 centimeter.

Wat betreft het temperament, zijn Hoplisoma concolor vreedzame bodembewoners. Ze zijn het gelukkigst en het meest actief wanneer ze in groepen worden gehouden. Hun gedrag is voornamelijk gericht op de bodem van het aquarium, waar ze actief zoeken naar voedsel. De levensverwachting van Hoplisoma concolor in een aquarium kan, onder de juiste omstandigheden, oplopen tot enkele jaren.

Er zijn subtiele geslachtsverschillen waarneembaar. Mannetjes zijn over het algemeen slanker gebouwd dan de vrouwtjes. Volwassen vrouwtjes worden vaak ronder en voller, met name wanneer ze eieren dragen.

Verdedigingsmechanisme

Een belangrijk kenmerk van Hoplisoma concolor is hun effectieve verdedigingsmechanisme. Net als veel andere pantsermeervallen beschikken ze over scherpe, harde vinstralen in hun rugvin en borstvinnen. Bij gevaar of stress kunnen ze deze vinnen ‘op slot’ zetten in een stijve, uitstaande positie. Hierdoor wordt de vis in één klap groter en stekeliger, waardoor het voor predatoren erg lastig of zelfs onmogelijk wordt om ze door te slikken. Voor de aquariumhouder is voorzichtigheid geboden: door dit mechanisme kunnen de vissen gemakkelijk vast komen te zitten in de mazen van een schepnet. Ook kunnen de scherpe stekels pijnlijk in de vingers prikken als je de dieren probeert te hanteren.

Biotoop

Hoplisoma concolor is afkomstig uit Zuid-Amerika. Het zijn bewoners van zoetwaterbiotopen. Ze bewonen het stroomgebied van de Orinoco in Brazilië.

In hun natuurlijke omgeving leven deze vissen in wateren met specifieke kenmerken. De watertemperatuur ligt doorgaans tussen de 23 en 26 °C. De pH-waarde (zuurgraad) van het water is licht zuur tot neutraal, variërend van 6 tot 7. De waterhardheid (GH) is zacht tot middelhard, met waarden tussen 2 en 10.

De biotopen waar Hoplisoma concolor wordt aangetroffen, kenmerken zich door een substraat dat waarschijnlijk bestaat uit zand of fijn grind, aangezien dit typisch is voor pantsermeervallen die op de bodem naar voedsel zoeken. Begroeiing kan aanwezig zijn, maar de nadruk ligt op de bodemzone.

Dieet

In de vrije natuur is Hoplisoma concolor een echte alleseter die zijn tijd grotendeels doorbrengt met het afzoeken van de bodem. Ze woelen met hun gevoelige baarddraden in het zand op zoek naar eetbare deeltjes. Hun natuurlijke menu bestaat voornamelijk uit kleine ongewervelde dieren zoals wormen, insectenlarven en kleine kreeftachtigen. Daarnaast krijgen ze onbedoeld ook kleine hoeveelheden plantaardig materiaal en organisch afval binnen tijdens het grondelen.

Voeding in het aquarium In het aquarium zijn deze vissen over het algemeen makkelijke eters. Het belangrijkste is dat het voer de bodem bereikt, aangezien ze zelden naar het oppervlak zwemmen om te eten. Een goede basis bestaat uit zinkende tabletten, wafers of granulaat die speciaal zijn ontwikkeld voor bodembewoners. Zorg ervoor dat het voer klein genoeg is of makkelijk uit elkaar valt, zodat ze het zonder moeite kunnen opnemen.

Om de vissen in topconditie te houden, is afwisseling essentieel. Ze reageren vaak erg enthousiast op levend voer of diepvriesvoer. Geschikte soorten zijn:

• Rode, witte en zwarte muggenlarven
• Tubifex
• Artemia (pekelkreeftjes)
• Daphnia (watervlooien)

Hoewel hun voorkeur uitgaat naar vlezige kost, kan af en toe wat plantaardig voer worden aangeboden. Denk hierbij aan voertabletten met spirulina of een klein stukje geblancheerde groente.

Aandachtspunten en veelgemaakte fouten
Een veelgemaakte fout is de aanname dat Hoplisoma concolor leeft van de restjes van andere vissen of zelfs van uitwerpselen. Dit is onjuist; ze hebben volwaardige en gerichte voeding nodig om gezond te blijven. In een gezelschapsaquarium met snelle en gulzige vissen in de bovenste waterlagen kan het gebeuren dat er te weinig voer op de bodem terechtkomt.

Als je merkt dat de vissen overdag schuw zijn of dat medebewoners al het voer wegkapen, kan het helpen om vlak voor het doven van de verlichting te voeren. Hoplisoma concolor scharrelt in de schemering en het donker graag verder naar voedsel en kan dan rustig eten. Controleer regelmatig of de vissen mooi gevulde, ronde buikjes hebben om verhongering te voorkomen.

Het Aquarium

Voor het houden van Hoplisoma concolor wordt een aquarium met een minimale lengte van 60 centimeter aangeraden, wat vaak overeenkomt met een inhoud van ongeveer 60 liter. Omdat deze vissen voornamelijk op de bodem leven, is een groot bodemoppervlak belangrijker dan de waterhoogte.

Inrichting

De bodem is het belangrijkste onderdeel van de inrichting. Gebruik altijd fijn, afgerond zand (zoals filterzand). Hoplisoma concolor zoekt voedsel door met de bek in de bodem te woelen (grondelen). Scherp grind of zand met scherpe randjes kan de gevoelige baarddraden beschadigen of zelfs afsnijden. Dit leidt vaak tot infecties waarbij de vissen hun baarddraden volledig kunnen verliezen.

Zorg voor dichte beplanting aan de zijkanten en tegen de achterwand. Dit biedt de vissen beschutting en een veilig gevoel. Laat het midden van de bodem vrij van planten, zodat er voldoende open zandvlaktes zijn waar de groep samen kan grondelen naar voedsel.

Waterwaarden

Deze soort komt uit tropische wateren en stelt de volgende eisen aan de waterwaarden:

• Temperatuur: 23 – 26 °C.
• pH-waarde (zuurgraad): 6,0 – 7,0 (licht zuur tot neutraal).
• GH (hardheid): 2 – 10 (zacht tot middelhard water).

Het is belangrijk om het water schoon te houden. Regelmatige waterwissels (bijvoorbeeld 20-30% per maand, of liever wekelijks een kleiner deel) zijn noodzakelijk om afvalstoffen af te voeren. Streef naar een nitraatgehalte van minder dan 50 mg/L.

Geschikte en ongeschikte medebewoners

Hoplisoma concolor is een uiterst vreedzame vis die andere bewoners met rust laat. Het is echter een echte scholenvis. Houd ze daarom nooit alleen, maar altijd in een groep van minimaal 8 exemplaren. Vissen die alleen worden gehouden, kwijnen weg, worden schuw en zijn vatbaarder voor ziektes.

Goede medebewoners zijn vreedzame vissen die in de midden- en bovenlaag zwemmen, zoals kleine Karperzalmen, Amerikaanse Tetra’s of Rasbora’s. Vermijd grote, agressieve of sterk territoriale vissen die de rustige Hoplisoma kunnen opjagen of als prooi zien. Ook een combinatie met Apistogramma wordt afgeraden. De Hoplisoma trekt zich niets aan van het territorium van de Apistogramma wat bij hen veel stress veroorzaakt.

Kweekaquarium en Conditioneren

Geschiktheid in het gezelschapsaquarium
In een goed ingericht gezelschapsaquarium kunnen er bij toeval jonge Hoplisoma concolor overleven. Echter, omdat zowel de ouders als de medebewoners de eieren en de pas uitgekomen jongen als voedsel zien, is de opbrengst in een dergelijke bak vaak nihil. Voor een succesvolle kweek en een groter aantal jongen is een speciaal ingericht kweekaquarium noodzakelijk.

Afmetingen en inrichting van de kweekbak
Een kweekbak hoeft niet groot te zijn; een aquarium met een afmeting van 50 x 30 x 30 centimeter is ruim voldoende voor een kweekgroep.

• Bodem: Een dunne laag fijn zand is prettig, maar een kale bodem (bare bottom) is praktischer voor de hygiëne en het makkelijk verwijderen van niet-uitgekomen voedsel.
• Beschutting en afzetmedia: Gebruik Javamos of synthetische afzetmoppen (wol) waartussen de eieren verborgen kunnen worden. Hoplisoma concolor zet de eieren ook graag af tegen de ruiten; zorg dat deze goed schoon zijn.
• Filtratie: Gebruik een luchtgedreven sponsfilter. Dit zorgt voor voldoende stroming en zuurstof, maar voorkomt dat de kleine jongen in de pomp worden gezogen.

Conditioneren van de ouderdieren
Om de vissen in de juiste stemming te krijgen, moeten ze goed worden voorbereid (geconditioneerd).

• De groep: De beste resultaten worden behaald met een groep waarin de mannetjes in de meerderheid zijn, bijvoorbeeld 2 mannetjes per vrouwtje.
• Voeding: Voer de ouderdieren gedurende twee weken intensief met hoogwaardig levend voer of diepvriesvoer. Vooral zwarte muggenlarven en Tubifex zijn effectief omdat ze helpen bij de aanmaak van kuit (eieren) bij de vrouwtjes. Je ziet dat de vrouwtjes duidelijk dikker en ronder worden als ze vol eieren zitten.

Wateraanpassingen
Tijdens de conditioneringsfase mag de waterkwaliteit stabiel blijven, vergelijkbaar met het hoofdaquarium (ca. 24-25 °C). De echte trigger tot afzetten wordt pas gegeven door specifieke manipulatie van het water (simulatie van de regentijd), wat in het volgende hoofdstuk wordt besproken. Zorg wel dat het water in de kweekbak schoon en vers is.

Het Afzetten

Baltsgedrag en de trigger voor afzetting 
Het afzetten van eieren bij Hoplisoma concolor wordt vaak getriggerd door een plotselinge verandering in de wateromstandigheden, die de natuurlijke regentijd nabootst. Een significante waterwissel met koeler water is hierbij cruciaal. Na deze verandering worden de mannetjes zeer actief. Ze zwemmen constant rond de vrouwtjes en stimuleren hen door met hun baarddraden over hun kop en rug te strijken. Als een vrouwtje klaar is om af te zetten, zal ze een mannetje toelaten voor de paring.

De T-houding en bevruchting 
De bevruchting bij Hoplisoma concolor, net als bij veel andere pantsermeervallen, vindt plaats in een kenmerkende “T-positie“. Het mannetje positioneert zich dwars voor het vrouwtje en klemt haar met zijn borstvinnen vast. Het vrouwtje drukt vervolgens haar bek tegen de flank van het mannetje. Tijdens deze omhelzing vindt de overdracht van sperma plaats.

Plek van eiafzet 
Direct na de bevruchting verzamelt het vrouwtje een klein aantal eieren (meestal 3 tot 5) in haar samengevouwen buikvinnen, die als een soort “mandje” dienen. Met dit mandje zwemt ze rond om een geschikte plek te vinden om de eieren af te zetten. De eieren zijn erg kleverig en worden zorgvuldig tegen een oppervlak gedrukt. Favoriete afzetplekken zijn:

• De aquariumruiten, vaak op plekken met enige stroming.
• Fijnbladige planten of de onderkant van bladeren.
• Afzetmoppen of Javamos, indien aanwezig in het aquarium.

Dit proces herhaalt zich meerdere keren totdat het vrouwtje al haar eieren heeft afgezet. Een volwassen, goed geconditioneerd vrouwtje kan in totaal tussen de 50 en 100 eieren leggen, hoewel jongere dieren doorgaans minder eieren produceren. Het gehele afzetproces kan enkele uren duren.

Je kunt de plek waar de eieren worden afgezet vaak een klein beetje sturen. Richt hiervoor een beetje stroming uit het filter op die plek. De eieren worden vaak in de stroming op een vlak oppervlak geplaatst.

Broedzorg en bescherming van de eieren 
Ouders van Hoplisoma concolor tonen geen broedzorg. Sterker nog, ze hebben de neiging om hun eigen eieren direct na het afzetten op te eten als ze de kans krijgen. Om de eieren te beschermen, is het daarom essentieel om de ouderdieren na het afzetten uit de kweekbak te verwijderen, of de eieren voorzichtig te verplaatsen naar een aparte opkweekbak. Deze opkweekbak dient gevuld te zijn met hetzelfde water als de kweekbak en goed belucht te zijn. Sommige kwekers voegen een paar druppels methyleenblauw toe, of een paar elzenproppen, om schimmelvorming op de eieren te voorkomen. Methyleenblauw is in Nederland overigens niet vrij verkrijgbaar.

Opgroeien van de Jonge Vissen

Uitkomen en vrijzwemmen 
De eieren van Hoplisoma concolor komen meestal na 2 tot 3 dagen uit, afhankelijk van de temperatuur. De larven die uit de eieren komen, zijn nog niet in staat om vrij te zwemmen. Ze hechten zich met een kleeforgaan aan planten, ruiten of andere oppervlakken en teren op hun dooierzak. Na ongeveer 2 tot 4 dagen, wanneer de dooierzak is opgebruikt, zullen de jongen vrijzwemmen en actief op zoek gaan naar voedsel. Dit is het moment waarop ze gevoerd moeten worden.

Eerste voedsel en voederschema 
Het eerste voedsel voor de pas vrijzwemmende jongen moet zeer fijn zijn. Ideaal zijn:

• Infusorien: Dit zijn microscopisch kleine organismen die in het aquariumwater aanwezig zijn, vooral in een ingedraaid aquarium met veel planten.
• Eitjes van Artemia: Vers uitgekomen pekelkreeftjes zijn een uitstekende eerste voeding. Zorg ervoor dat de eitjes van goede kwaliteit zijn en dat de Artemia klein genoeg zijn voor de jongen om te eten.
• Speciaal opfokvoer: Er zijn diverse poedervormige opfokvoeders verkrijgbaar die speciaal zijn samengesteld voor de allerkleinsten.

Het voeren moet meerdere keren per dag gebeuren, omdat de jongen een snelle stofwisseling hebben. Begin met 3 tot 4 kleine porties per dag. Naarmate de jongen groeien, kan het voer worden aangepast naar fijngehakte Daphnia of Artemia en later naar fijn granulaat voor jonge vissen.

Waterverversingen en overlevingstips 
Hygiëne is van het grootste belang bij het opkweken van jonge vissen.

• Waterverversingen: Voer dagelijks kleine waterverversingen uit (ongeveer 10-20%) met water van dezelfde temperatuur als het aquarium. Dit helpt om afvalstoffen te verwijderen zonder de waterkwaliteit te veel te laten schommelen.
• Filtratie: Gebruik een luchtgedreven sponsfilter. Dit zorgt voor een goede watercirculatie en zuurstof, terwijl de jongen veilig zijn voor de filterinlaat.
• Geduld: Niet alle eieren zullen uitkomen en niet alle jongen zullen overleven. Dit is normaal. Focus op het creëren van de best mogelijke omstandigheden en wees geduldig.

De overlevingskans van de jongen is het grootst als ze in een aparte opkweekbak worden gehouden, vrij van roofzuchtige medebewoners en met optimale waterkwaliteit en voeding. Naarmate ze groter worden, kunnen ze geleidelijk worden overgezet naar grotere aquaria.

Video

Auteur

Copyright foto’s

AquariumGlaser.de
Jan Bukkems – Aquavisie

Literatuur en bronnen 

Voor verdere studie naar de soort en de geslachtsindeling binnen de Corydoradinae, waaronder het herstelde geslacht Hoplisoma, kan men terecht bij diverse wetenschappelijke publicaties. Enkele relevante bronnen zijn:

• Castro, D. M. (1987): The fresh-water fishes of the genus Corydoras from Colombia, including two new species (Pisces, Siluriformes, Callichthyidae). Boletin Ecotrópica. No. 16: 23-57, Pls. 1-11.
• “Identifying Corydoradinae Catfish” door Ian A. M. Fuller & Hans-Georg Evers. ISBN-10: ‎ 0954087224.
• “Die faszinierende Welt der Corydoras” door Werner Seuß.