5 Dieren die in de grachten van Amsterdam leven
Lange tijd stonden de Amsterdamse grachten bekend als het open riool van de stad. Wie nu in het water kijkt, ziet echter een compleet andere wereld. Tegenwoordig krioelt het er van het leven. De biodiversiteit doet niet onder voor veel natuurgebieden in Nederland. Wat zwemt, vliegt en kruipt er nu eigenlijk door onze hoofdstad?
Van open riool naar onderwaterjungle
De transformatie van de grachten is opmerkelijk. Dankzij inspanningen van Waternet en de gemeente is de waterkwaliteit drastisch verbeterd. Visbioloog Marco Kraal noemt dit een wonder. Hij stelt: “Het water was toen zó vies dat het eigenlijk biologisch dood was.”
Nu is de situatie compleet anders. De stad functioneert als een belangrijke trekroute voor vissen. Er is een unieke mix van zoet en zout water. Daardoor leven er naar schatting 10.000 soorten planten en dieren in de grachten van Amsterdam.
Wat er onder de oppervlakte leeft
Als we kijken naar wat er onder water gebeurt in de grachten in Amsterdam, komen we verrassende bewoners tegen. Streetfishers zoals Joep Mafait zien deze rijkdom dagelijks en vangen regelmatig bijzondere soorten. Hier zijn vijf opvallendste bewoners die je tijdens een rondvaart Amsterdam misschien kunt spotten.
- De snoekbaars
Het IJ en de grachten staan inmiddels bekend als een van de beste roofvisplekken van Nederland. Streetfisher Joep Mafait ving met vrienden wel eens vijftien snoekbaarzen per persoon op één dag uit de Amstel. - De rivierdonderpad
Dit zeldzame visje is een bijzondere verschijning en verstopt zich graag onder losse stenen van de kademuren, dus je moet tijdens je Amsterdam rondvaart goed opletten. Zijn aanwezigheid is een belangrijk signaal dat de waterkwaliteit en de bodemstructuur in orde zijn. - De haring
Door de open verbinding met zee zwemmen er regelmatig ’toeristen’ de stad binnen. Zo kun je bij het Marineterrein in theorie haring vangen en zwemmen er bij de Wallen platvissen zoals bot en schol. Boek de juiste rondvaart in Amsterdamse grachten om al deze plekken aan te doen! - De Amerikaanse rivierkreeft
De Amerikaanse rivierkreeft is een invasieve exoot die inmiddels als een plaag wordt beschouwd. Toch zit er een culinair randje aan dit probleem, want sterrenchefs uit de stad koken graag met dit diertje. - De ijsvogel en de fuut
Schoon water betekent veel vis. Dat trekt opvallende vogels aan. De fuut en meerkoet zijn vaste bewoners. Zelfs de kleurrijke ijsvogel laat zich steeds vaker zien in de stadse omgeving.
Stadsgenoten met een eigen gebruiksaanwijzing
Volgens stadsecologen en het Grachtenmuseum zijn de dieren in de stad net zo divers als de mensen. In recente tentoonstellingen, die ook leuk zijn voor kinderen, worden de dieren zelfs omschreven als karakters met wie we simpelweg moeten samenleven.
De meerkoet wordt gezien als de agressieve bewoner die zijn territorium in de gracht fel verdedigt tegen indringers. Deze wilde ‘stadsgenoten’ hebben zich niet alleen biologisch aangepast, maar lijken qua temperament ook perfect in de drukke stad te passen. Het laat zien dat we de beperkte ruimte moeten delen met een kleurrijke verzameling buren, die je van dichtbij kunt bewonderen tijdens een grachten rondvaart Amsterdam.
De invloed van het veranderende klimaat
Ondanks het succesverhaal liggen er gevaren op de loer. De biodiversiteit in de stad is nauw verbonden met het klimaat. De 270.000 bomen in de stad zijn essentieel voor verkoeling. Toch warmt de stad op.
Lange periodes van droogte zorgen voor een daling van het grondwaterpeil. Dit is funest voor de houten funderingen van historische panden. Daarnaast stijgt de zeespiegel. Gemalen als Zeeburg moeten daardoor overuren draaien om het water weg te pompen.
Hoe jij de stadsnatuur een handje helpt
Het behoud van deze unieke natuur is niet alleen een taak van de gemeente. We kunnen er allemaal aan bijdragen. Helaas belandt er jaarlijks nog veel plastic en zwerfafval in het water. Dit kan dodelijk zijn voor de dieren die we net besproken hebben.
Gelukkig zijn er steeds meer initiatieven, zoals ‘plastic vissen’. Vrijwilligers en toeristen scheppen hierbij vanaf boten afval uit het water. Zo houden we samen de grachten schoon.
Een ander belangrijk punt is het voeren van vogels. Het is verleidelijk om oud brood aan de eenden en zwanen te geven. Ecologen waarschuwen echter dat dit slecht is voor de waterkwaliteit.
Het brood dat niet wordt opgegeten zinkt naar de bodem. Daar gaat het rotten. Dit zorgt voor extreme algengroei, waardoor het zuurstofgehalte voor de vissen daalt.
Een levend museum
Amsterdam is meer dan steen en asfalt. Het is een levend ecosysteem. Bijna een kwart van alle Nederlandse diersoorten komt hier voor. Het is de moeite waard om eens met andere ogen naar het water te kijken. Het is geen riool meer, maar een uniek stukje stadsnatuur.
