Ludwigia palustris – Waterlepeltje
Ludwigia palustris is een veelzijdige en populaire aquariumplant die bekendstaat om zijn vermogen om prachtige, dieprode kleuren te ontwikkelen. In tegenstelling tot veel andere rode planten, die vaak veeleisend zijn, is deze soort relatief makkelijk te verzorgen en daardoor zeer geschikt voor zowel beginners als gevorderde aquascapers. Door zijn snelle groei en opvallende kleurcontrast is het een ideale plant om diepte en levendigheid in het aquarium te creëren.
Wetenschappelijke naam
Ludwigia palustris is in 1933 voor het eerst beschreven door Elliott. In het Nederlands worden ze ook wel Waterlepeltje genoemd. Deze soort behoort tot de Teunisbloemfamilie (Onagraceae).
De wetenschappelijke naamgeving vertelt een interessant stukje geschiedenis. De geslachtsnaam Ludwigia is een eerbetoon aan de 18e-eeuwse Duitse botanicus Christian Gottlieb Ludwig (1709-1773). Hij was een correspondent van de beroemde Carl Linnaeus, die dit geslacht naar hem vernoemde door zijn achternaam te combineren met het Nieuw-Latijnse achtervoegsel “-ia”.
De soortaanduiding palustris is afgeleid van het Latijnse woord palus, dat ‘moeras’ betekent. Dit verwijst direct naar de voorkeursplek van de plant: hij groeit van nature in moerassen en drassige gebieden.
Beschrijving van de plant
Ludwigia palustris is een snelgroeiende stengelplant die zich kenmerkt door zijn grote aanpassingsvermogen en variabele uiterlijk. De Nederlandse naam ‘Waterlepeltje’ verwijst naar de kenmerkende vorm van de bladeren, die eivormig tot lancetvormig zijn en enigszins doen denken aan een klein lepeltje.
Het is een moerasplant met rechtopstaande stengels die in het aquarium vlot de wateroppervlakte kunnen bereiken. De stengels kunnen 10 tot 50 centimeter lang worden en hebben de neiging om flink te vertakken, waardoor ze, mits regelmatig gesnoeid, een mooie, dichte bos kunnen vormen. De bladeren staan paarsgewijs tegenover elkaar aan de stengel (tegenoverstaand). Ze zijn kaal en hebben een korte steel (tot 1 cm). De bladschijf zelf wordt ongeveer 2,5 cm lang en heeft een stompe of spitse top.
De kleur is het meest opvallende kenmerk van de plant. De kleur is sterk afhankelijk van de lichtintensiteit.
Bij veel licht kleuren de bladeren intensief oranje tot bloedrood. Dit maakt de plant een blikvanger in het aquarium. Bij weinig licht blijft de plant groener, variërend van olijfgroen tot een bruinrode tint. De groei is dan vaak ook minder compact.
In de natuur (en in de winkel in potjes) groeit de plant vaak gedeeltelijk boven water (emers). De bladeren zijn dan meestal groen. Pas na een tijdje onder water (submers) ontwikkelt de plant zijn kenmerkende rode kleur en iets zachtere bladstructuur.
Let op: er is ook een cultivar die geheel groen blijft, Ludwigia palustris ‘Green’.
Natuurlijke habitat
Ludwigia palustris is van nature een echte moerasbewoner. De plant groeit voornamelijk in ondiepe wateren, zoals langs de oevers van rivieren, in sloten, vijverranden en vochtige moerasgebieden. Omdat het een amfibische plant is, is hij zeer flexibel. In de natuur groeit hij vaak ’emers’ (met de voeten in de modder en de bladeren boven water) of drijvend op het wateroppervlak. Hij kan echter ook volledig ondergedoken overleven, zolang het water niet te diep is en er voldoende licht doordringt.
In zijn natuurlijke omgeving staat het Waterlepeltje vaak in de volle zon. Deze blootstelling aan intens zonlicht is de reden dat de plant in het wild vaak dieprode kleuren vertoont en compact groeit.
Doordat de plant verspreid is over grote delen van de wereld (van Noord-Afrika tot Noord-Amerika en Europa), is hij extreem temperatuurtolerant. In de natuur kan hij uiteenlopende temperaturen weerstaan, van koele gematigde zones tot warmere subtropische gebieden. De plant wortelt van nature in voedselrijke, modderige bodems waar hij gemakkelijk nutriënten uit kan halen.
Verzorging in het aquarium
Hoewel Ludwigia palustris bekendstaat als een relatief makkelijke plant, vraagt hij wel specifieke omstandigheden om zijn volledige (rode) potentieel te laten zien. De intensiteit van de verzorging bepaalt direct de kleur van de bladeren.
Licht is de belangrijkste factor voor deze plant. Bij een gemiddelde lichtsterkte zal de plant goed groeien, maar blijven de bladeren grotendeels groen tot oranje-achtig. Wil je de diepe, bloedrode kleur verkrijgen waar deze soort om bekendstaat? Dan is een hoge lichtintensiteit noodzakelijk. Zorg ervoor dat de plant niet in de schaduw van andere planten staat.
De plant is zeer tolerant wat temperatuur betreft. Hoewel hij in de natuur wisselende temperaturen aankan, ligt het optimale traject voor groei in het aquarium tussen de 22 en 26 graden Celsius. De plant is niet bijzonder kieskeurig, maar gedijt het beste in licht zuur tot neutraal water bij een pH van 6,5 tot 7,5 en zacht tot gemiddeld hard water.
Ludwigia palustris wortelt graag in de bodem. Een voedselrijke bodemgrond wordt sterk aanbevolen om krachtige planten te krijgen. Als je werkt met zand of grind, is het raadzaam om kleibollen of rootsticks bij de wortels te plaatsen voor lokale voeding. Hoewel de plant zonder extra CO₂ kan overleven, zal de groei dan trager zijn en de kleur minder intens. Voor een volle, compacte rode bos is CO₂-toevoeging aan te raden. Zoals bij veel rode aquariumplanten is de toevoeging van micronutriënten essentieel. Een regelmatige gift van ijzer (Fe) zorgt ervoor dat de rode pigmenten zich goed kunnen ontwikkelen en voorkomt dat de bladeren flets worden.
Groei en snoei
Ludwigia palustris staat bekend als een snelle groeier. Onder de juiste omstandigheden (veel licht, CO₂ en voldoende voeding) kan de plant zelfs agressief groeien en snel het wateroppervlak bereiken. Zonder regelmatig ingrijpen kan de plant er slordig uit gaan zien en het licht wegnemen voor andere planten in het aquarium.
De plant groeit vlot in de hoogte. Bij zeer intensief licht heeft de plant de neiging om meer horizontale zijscheuten te vormen en compacter te blijven. Bij minder licht zoekt de plant sneller de hoogte op (uitrekken) richting de lichtbron.
Om die kenmerkende, compacte en dieprode bos te krijgen, moet je niet bang zijn om de schaar erin te zetten. Knip de stengels door, vlak boven een bladknoop (internode). De plant zal op de plek van de snede nieuwe zijscheuten ontwikkelen. Door dit proces te herhalen, wordt de plant steeds voller en bossiger.
Voor een mooi diepte-effect kun je de planten in een schuine lijn snoeien: korter aan de voorkant en oplopend naar de achterkant. Verwijder uitstekende scheuten die de vorm verstoren.
Na verloop van tijd kunnen de onderste delen van de stengels hun blad verliezen of lelijk worden doordat ze geen licht meer krijgen. Knip de mooie, gezonde toppen (ca. 10-15 cm) af en verwijder de oude onderkant met wortel en al uit de bodem. Plant de frisse toppen vervolgens opnieuw. Dit houdt de groep vitaal en kleurrijk.
Vermeerderen
Het vermeerderen van Ludwigia palustris is zeer eenvoudig, wat bijdraagt aan de populariteit van deze plant. In het aquarium gebeurt dit vrijwel uitsluitend vegetatief door middel van stekken.
Kopstekken
Dit is de meest gebruikte methode. Wanneer de stengels te lang worden en het wateroppervlak bereiken, knip je de bovenste 10 tot 15 centimeter van de plant af (de ‘kop’).
- Verwijder de onderste blaadjes van het afgeknipte deel, zodat er een kale stengel van ongeveer 2-3 cm overblijft. Dit voorkomt dat bladeren in de bodem gaan rotten.
- Plaats de stek voorzichtig terug in het substraat. De plant zal binnen enkele dagen nieuwe wortels vormen en verder groeien .
Zijscheuten en de moederplant
Gooi het onderste deel van de plant (de ‘moederplant’) dat in de bodem is blijven staan niet weg! Op de plek waar je hebt geknipt, zal de plant namelijk nieuwe zijscheuten ontwikkelen (meestal twee). Hierdoor wordt de plant voller en bossiger. Als deze zijscheuten groot genoeg zijn, kun je deze ook weer afknippen en als nieuwe planten in de bodem zetten.
Emers vermeerderen (boven water)
Wil je de plant gebruiken voor een Wabi-kusa of Paludarium? De plant vermeerdert zich ook makkelijk boven water. In een vochtige omgeving (zoals een mini-kasje of terrarium) wortelen afgeknipte stengels snel op vochtige aarde of aquariumsoil. In deze vorm kan de plant ook kleine bloemen en zaden produceren, al is dit in het aquarium zelden de primaire manier van voortplanting.
Gebruik in het aquarium
Ludwigia palustris is door zijn opvallende kleur en flexibiliteit een favoriet bij aquascapers. Het is een plant die niet alleen biologisch nuttig is, maar vooral esthetisch een grote impact maakt.
Vanwege de hoogte (30 tot 50 cm) komt deze plant het beste tot zijn recht in de middenzone of de achtergrond van het aquarium. Door regelmatig te snoeien kan hij compact en laag gehouden worden voor de middenzone. Laat je hem de vrije loop, dan vormt hij een prachtige achtergrond die tot aan het wateroppervlak reikt.
Aquascaping-tips
Omdat rood een zeldzame kleur is onder water, fungeert deze plant uitstekend als focal point (blikvanger). Hij trekt direct de aandacht en creëert diepte. Plant de stengels nooit als één enkele spriet, maar zet ze in een groep. Hierbij is het belangrijk om de stengels niet tegen elkaar aan te planten, maar met enkele centimeters tussenruimte. Hierdoor krijgt ook de onderkant van de plant voldoende licht en voorkom je dat de onderste bladeren afsterven.
De plant is zeer geschikt voor de ‘Hollandse Plantenbak’ (Dutch Style), waar hij vaak wordt gebruikt om een zogenaamd ‘straatje’ te creëren dat diepte suggereert. Ook in Nature Styles werkt hij goed als kleurrijk contrast tegen hout of steen.
Combinatie met andere planten
Het rode blad van de Ludwigia palustris vraagt om een groen contrast. Combineer met frisgroene snelgroeiers zoals Hygrophila of Limnophila soorten voor een speels effect. Voor een rustiger en chiquer beeld werkt het contrast met donkergroene, langzame groeiers zoals Anubias, Javavaren of mossen erg goed.
Auteur
Sinds ik op mijn twaalfde mijn eerste tweedehands aquarium kocht heb ik altijd wel een of meer aquariums gehad. Ik heb zelfs een garage ingericht als kweekruimte waarin ik in 50 aquariums zo’n 10.000 liter water in gebruik had. Op het moment heb ik nog twee aquariums. Een 1250 liter Tanganyika aquarium en een 250 liter gezelschapsaquarium met planten. De laatste 10 jaar heb ik aan deze website gewerkte als schrijver en fotograaf.
Copyright foto’s
