Gastromyzon farragus – Borneo Steenkruiper
Gastromyzon farragus werd voor het eerst beschreven in 2006 door H. H. Tan en M. U. C. Leh. De Nederlandse naam die hiervoor gebruikt wordt is Borneo Steenkruiper. Ze maken onderdeel uit van de familie van de Steenkruipers (Gastromyzontidae).
De geslachtsnaam Gastromyzon is afgeleid van het Griekse ‘gaster’ (buik) en ‘myzo’ (zuigen), verwijzend naar de zuigschijf die gevormd wordt door vergrote borstvinnen, flapjes boven de buikvinnen en vergroeide buikvinnen. De soortnaam farragus komt uit het Latijn en betekent ‘mengeling’, wat verwijst naar het kleurpatroon van deze soort, dat bestaat uit strepen op de rug en vlekken op de flanken.
Beschrijving
De Gastromyzon farragus, ook wel Borneo Steenkruiper genoemd, is een kleine vis met een maximale standaardlengte van ongeveer 3,5 tot 4,0 centimeter, de totale lengte komt dan uit op zo’n 5 centimeter. De lichaamsvorm is aangepast aan een leven in snelstromend water, met een afgeplatte onderkant en vergrote vinnen die een zuigschijf vormen .
De kleur van de Gastromyzon farragus is overwegend donkerbruin. De rugzijde vertoont 9 tot 10 dunne, crèmekleurige dwarsbanden, terwijl de flanken (zijkanten) bedekt zijn met vlekken en onregelmatige patronen. De rug van de kop is bruin met crèmekleurige vlekken. De staartvin is rood van kleur bij levende dieren. Er zijn geen schubben op de buik.
Wat betreft geslachtsverschillen, volwassen vrouwtjes zijn merkbaar zwaarder gebouwd en vaak iets groter dan de mannetjes. Dit verschil is het best te zien wanneer de vissen van boven of van onderen worden bekeken.
Ze worden beschreven als vreedzaam, maar hun specifieke milieuvereisten beperken de keuze van geschikte aquariumgenoten. In de natuur positioneren ze zich meestal met hun kop tegen de stroming in, vaak langs de zijkanten, achter of onder rotsen, waarbij hun gespecialiseerde lichaamsbouw hen in staat stelt om voedsel te zoeken en hun positie te behouden zonder weggespoeld te worden. Ze kunnen enigszins territoriaal zijn, waarbij sommige individuen hun ruimte, vaak een goede voedselplek, meer verdedigen dan anderen.
De zwemzone van deze vis is voornamelijk de bodem en de lagere waterlagen, waar ze zich vastzuigen aan oppervlakken in snelstromend water.
Biotoop
Gastromyzon farragus is een soort die endemisch is voor Borneo. De verspreiding is beperkt tot de zijrivieren van het Sadong-riviersysteem in het zuiden van de staat Sarawak, Maleisisch Borneo. De typische vindplaats (type locality) is in de Samarahan divisie, nabij Serian, in het Sadong-rivierbekken.
Deze vissen zijn strikte bewoners van snelstromende, ondiepe beken met helder, zuurstofrijk water. Ze zijn aangetroffen van zeeniveau tot hoogtes van 1350 meter boven zeeniveau in de heuvelachtige gebieden van Borneo. Ze bewonen typisch stroomversnellingen en delen van de beek waar het water snel stroomt, en worden vaak gevonden boven of onder cascades en watervallen.
Het substraat in hun natuurlijke habitat bestaat over het algemeen uit grind, rotsen, keien of rotsbodems die bedekt zijn met een rijke biofilm van algen en andere micro-organismen. Waterplanten zijn in hun leefomgeving ongebruikelijk, hoewel er wel oevervegetatie aanwezig kan zijn. Deze vissen zijn het meest talrijk in gedeeltelijk of volledig beschaduwde zones.
Dieet
In hun natuurlijke habitat bestaat het dieet van de Gastromyzon farragus voornamelijk uit benthische algen en de bijbehorende micro-organismen die van harde oppervlakken worden geschraapt. Ze worden aangetroffen in snelstromende beken waar algen en biofilms overvloedig aanwezig zijn op rotsen en andere ondergronden.
In gevangenschap accepteren ze goed kwaliteitsvoer, waaronder gedroogde voeders en vlezigere opties zoals levende of bevroren muggenlarven. Het is echter belangrijk om te voorkomen dat het dieet te veel eiwitten bevat, aangezien dit interne problemen kan veroorzaken.
Praktische tips voor het voeren in het aquarium omvatten het aanbieden van zelfgemaakte voeders met een mix van natuurlijke ingrediënten, zoals verse groenten en Spirulina, gebonden met gelatine. Dit maakt het mogelijk om een dieet samen te stellen dat rijk is aan groenten. Voor succes op lange termijn is een gerijpt aquarium met een overvloedige aanvoer van met algen begroeide rotsen en andere oppervlakken essentieel.
Als er onvoldoende algen in het hoofd-aquarium kunnen groeien, of als er veel herbivore vissen zijn die de beschikbare algen snel consumeren, kan het nodig zijn om een apart ‘kweekaquarium’ te onderhouden om algen op rotsen te kweken. Deze rotsen kunnen dan cyclisch worden uitgewisseld met die in het hoofd-aquarium. Dit kweekaquarium hoeft niet groot te zijn en vereist alleen sterke verlichting; in zonnige klimaten kan het zelfs buiten worden gehouden. Diatomeeën en zachtere, groene algensoorten worden verkozen boven hardere soorten zoals zwarte baardalgen.
Een veelgemaakte fout is het houden van deze vissen in een biologisch onrijp aquarium, wat kan leiden tot gezondheidsproblemen. Ook het voeren van een dieet dat te rijk is aan eiwitten moet vermeden worden. Het is belangrijk om te weten dat Gastromyzon farragus en verwante soorten vaak in verzwakte toestand worden verkocht, wat moeilijk te corrigeren kan zijn. Een goede handelaar zal hier al iets aan gedaan hebben voor de verkoop, maar als je verzwakte exemplaren koopt, hebben ze aanvankelijk een constante bron van geschikt voedsel nodig, zonder concurrentie van andere vissen, om te herstellen.
Het Aquarium
Voor een groep van deze vissen is een aquarium met een minimale bodemafmeting van 60 bij 30 centimeter aanbevolen. Richt het aquarium in met op de bodem een mengsel van grind en zand. Het is belangrijk om watergeslepen stenen en kiezels van verschillende groottes toe te voegen. Ook oudere stukken drijfhout kunnen gebruikt worden, maar vermijd nieuwe stukken die tannines kunnen afgeven en de waterkwaliteit kunnen beïnvloeden.
Hoewel waterplanten niet typisch zijn voor hun natuurlijke habitat, kunnen sterke soorten zoals Microsorum, Crinum en Anubias spp. gebruikt worden. Deze planten kunnen algen aantrekken, wat een voedselbron vormt, en bieden extra schuilplaatsen. Het toevoegen van droge eiken- of beukenbladeren wordt ook aanbevolen, omdat deze bedekt raken met algen.
Rotsen en stenen, met name watergeslepen exemplaren, zijn belangrijk voor schuilplaatsen en om oppervlakken te bieden voor algen groei. Hoewel schuilplaatsen belangrijk zijn, is er ook open ruimte nodig voor stroming en beweging.
Een temperatuur van 20 – 24 °C is aanbevolen, maar ze kunnen hogere temperaturen verdragen (tot 27°C, kortstondig zelfs 30°C) mits de zuurstofniveaus hoog blijven. Houdt de pH tussen de 6.0 – 7.5.
Het water moet schoon en goed geoxygeneerd zijn. Een krachtige filter met een doorstroming van 4-5 keer het aquariumvolume per uur is een minimumvereiste. Extra powerheads en luchtstenen kunnen nodig zijn om de benodigde stroming en beluchting te garanderen.
Omdat deze vissen zich voeden met biofilm en stabiele watercondities nodig hebben, mogen ze nooit in een biologisch onrijp aquarium worden geplaatst. Een goed sluitend deksel is noodzakelijk omdat ze langs het glas omhoog kunnen klimmen.
Geschikte en ongeschikte medebewoners
Geschikt: Kleine, pelagische cypriniden zoals Tanichthys, Danio, en Rasbora. Rivierbewonende grondels uit de geslachten Rhinogobius, Sicyopterus, en Stiphodon. Rivierkreeftjes zoals Glyptothorax, Akysis en Hara spp. Sommige meervallen uit de families Nemacheilidae, Balitoridae en Gastromyzontidae kunnen ook geschikt zijn, mits goed onderzocht. Het wordt aanbevolen om een groep van 4 of meer van deze vissen te houden om hun gedrag te observeren.
Ongeschikt: Grotere, agressieve, territoriale of anderszins competitieve vissen.
Kweek van Gastromyzon farragus
Het kweken van de Gastromyzon farragus in gevangenschap is tot op heden niet succesvol geweest, en er zijn geen gedocumenteerde gevallen van succesvolle kweek in aquaria.
Conclusie
Gastromyzon farragus, of Borneo Steenkruiper, is een unieke vis die gespecialiseerd is in het leven in snelstromende, zuurstofrijke beken op Borneo. Met zijn afgeplatte lichaam en zuigschijf kan hij zich stevig vastzetten op rotsen om algen en biofilms te eten. Deze specifieke habitatvereisten maken hem een uitdagende, maar fascinerende soort voor de ervaren aquariumhouder.
Het houden van de Borneo Steenkruiper vereist een goed ingericht aquarium met sterke stroming, veel schuilplaatsen en een overvloed aan algen. Hoewel de kweek in gevangenschap nog niet succesvol is gedocumenteerd, biedt het observeren van deze vreedzame vissen in een geschikte omgeving veel plezier. Hun behoefte aan stabiele, schone watercondities en een dieet dat algen omvat, benadrukt het belang van een biologisch volwassen aquarium en zorgvuldige selectie van medebewoners.
Video
Auteur
Sinds ik op mijn twaalfde mijn eerste tweedehands aquarium kocht heb ik altijd wel een of meer aquariums gehad. Ik heb zelfs een garage ingericht als kweekruimte waarin ik in 50 aquariums zo’n 10.000 liter water in gebruik had. Op het moment heb ik nog twee aquariums. Een 1250 liter Tanganyika aquarium en een 250 liter gezelschapsaquarium met planten. De laatste 10 jaar heb ik aan deze website gewerkte als schrijver en fotograaf.
Copyright foto’s
