Ceratopteris thalictroides – Fijn Eikenbladvaren
De wetenschappelijke naam van deze plant is Ceratopteris thalictroides. De soort werd oorspronkelijk beschreven door Carl Linnaeus, hoewel de huidige naamgeving door Adolphe-Théodore Brongniart werd geformaliseerd. De Nederlandse naam is Fijn Eikenbladvaren, ook wel bekend als Water Sprite, Indische Watervaren, Watervaren, Oosterse watervaren en Waterhoornvaren. De plant behoort tot de familie Pteridaceae, in het Nederlands de Varenfamilie.
De geslachtsnaam Ceratopteris is afgeleid van de Griekse woorden “keras” (hoorn) en “pteris” (varen), een verwijzing naar de hoornvormige, vruchtbare bladeren. De soortnaam thalictroides betekent “op Thalictrum lijkend”, een verwijzing naar de gelijkenis met planten uit het geslacht Thalictrum.
Synoniemen: Acrostichum thalictroides, Ceratopteris froesii, Ceratopteris gaudichaudii, Ceratopteris siliquosa.
Beschrijving
Het Fijn Eikenbladvaren, is een opvallende varen met een variabel uiterlijk, afhankelijk van de groeiomstandigheden (submersed of emersed). De bladeren zijn over het algemeen lichtgroen, maar kunnen onder bepaalde omstandigheden een iets donkerdere tint aannemen. Er zijn geen specifieke patronen of markeringen op de bladeren.
Bladvorm: De bladvorm is sterk afhankelijk van of de plant ondergedompeld (submersed, in een aquarium) of boven water (emersed, in een vijver of moeras) groeit. Onder water zijn de bladeren fijn verdeeld, bijna naaldachtig en geveerd, waardoor een delicaat en luchtig effect ontstaat. Boven water zijn de bladeren breder, meer geveerd en minder fijn verdeeld.
Hoogte: De maximale hoogte van de plant varieert aanzienlijk, afhankelijk van de groeiomstandigheden en de beschikbare ruimte. Onder water blijft de plant over het algemeen kleiner, tot ongeveer 30 cm, terwijl bovenwater groei tot 50 cm of meer kan leiden.
Bloemen: Ceratopteris thalictroides is een varen en vormt geen bloemen. Vermeerdering gebeurt via sporen en uitlopers (plantjes die op de bladeren groeien).
Biotoop
In de natuur wordt Ceratopteris thalictroides aangetroffen in tropische en subtropische gebieden over de hele wereld. De plant komt van nature voor in Azië, Afrika, en delen van Amerika. De specifieke locaties binnen deze landen variëren, maar de plant geeft de voorkeur aan stilstaand of langzaam stromend water. De plant groeit in diverse water typen, waaronder moerassen, moerasbossen, vijvers, en rijstvelden.
De bodem/het substraat bestaat meestal uit modderig materiaal, vaak rijk aan organisch materiaal.
Het Aquarium
Ceratopteris thalictroides gedijt het best in zacht tot matig hard water met een pH tussen de 5 en 8 en een temperatuur tussen de 18 en 30°C. De plant neemt de meeste voedingsstoffen op uit het water, maar een voedingsrijk substraat kan de groei bevorderen. De plant groeit zowel met als zonder CO2-toevoeging, maar CO2 versnelt de groei aanzienlijk. Gemiddeld tot sterk licht is ideaal, ongeveer 8-10 uur per dag.
Dit is een veelzijdige plant die op verschillende manieren in een aquarium kan worden geplaatst:
- Achtergrond: Vanwege zijn snelle groei en potentieel om hoog te worden (tot 50 cm of meer), is de achtergrond een geschikte plek. Dit creëert een natuurlijke, weelderige achtergrond.
- Midden- tot achtergrond: De plant kan ook in het midden of op de achtergrond worden geplaatst, afhankelijk van de grootte van het aquarium en de gewenste aquascaping.
- Drijvend: Ceratopteris thalictroides kan ook drijvend worden gehouden. Dit is vooral handig in de opstartfase van een aquarium om algen te bestrijden, of als je een specifiek effect wilt creëren. De plant zal dan lange wortels naar beneden laten groeien.
De exacte plaatsing hangt af van de voorkeuren van de aquarianer en de algemene inrichting van het aquarium. Het is belangrijk om te onthouden dat de plant snel groeit en voldoende ruimte nodig heeft. Het is aan te raden om de plant niet te diep in het substraat te planten, zodat de groeikern (het hart van de plant) boven de bodem blijft om rotting te voorkomen.
Vijver: In een vijver kan Ceratopteris thalictroides op verschillende manieren worden geplaatst. De plant kan zowel volledig ondergedompeld worden geplant in het substraat (niet te diep, de groeikern moet boven de bodem blijven), als aan de rand van de vijver, gedeeltelijk in het water en gedeeltelijk boven water. De diepte van het substraat en de exacte plaatsing hangen af van de specifieke omstandigheden van de vijver (waterdiepte, lichtinval, etc.). De plant kan ook drijvend worden gehouden.
Vermeerderen
Ceratopteris thalictroides vermeerdert zich op twee efficiënte manieren:
- Via Plantjes (Uitlopers): De plant produceert kleine, volledig ontwikkelde plantjes langs de randen van de bladeren, vooral op oudere bladeren. Deze plantjes ontwikkelen wortels en kunnen zich gemakkelijk losmaken van de moederplant. Zodra ze groot genoeg zijn, vallen ze af en wortelen ze in het substraat of drijven ze op het wateroppervlak, waar ze verder groeien tot volwassen planten. Het is ook mogelijk om deze plantjes voorzichtig te verwijderen en apart te planten om de vermeerdering te versnellen.
- Via Sporen: Zoals alle varens, produceert Ceratopteris thalictroides sporen. Deze sporen zitten in kleine, bruine structuren op de onderkant van de bladeren (de vruchtbare bladeren). Onder de juiste omstandigheden (vochtigheid, temperatuur, licht) kunnen deze sporen ontkiemen en uitgroeien tot nieuwe planten. Deze methode is echter minder praktisch voor aquariumhouders, omdat het meer tijd en specifieke omstandigheden vereist.
De vorming van plantjes is de meest gebruikelijke en eenvoudigste methode voor vermeerdering in een aquariumomgeving. Het is een natuurlijke en efficiënte manier om snel nieuwe planten te verkrijgen.
Bijzonderheden
Diverse interessante details over Ceratopteris thalictroides die de eerder beschreven aspecten aanvullen:
- Variëteit aan vormen: De plant vertoont aanzienlijke variatie in bladvorm, zowel binnen als tussen populaties. Aquarianen onderscheiden vaak varianten met grovere of fijnere bladeren, soms aangeduid als verschillende soorten (zoals Ceratopteris cornuta), hoewel de taxonomische classificatie nog steeds onderwerp van discussie is onder botanici.
- Amfibische aard: De plant is amfibisch, wat betekent dat hij zowel ondergedompeld (submersed) als boven water (emersed) kan groeien, met een aanzienlijke verandering in bladvorm als gevolg. Deze aanpassingsvermogen maakt hem geschikt voor diverse aquatische omgevingen.
- Snelle groei en algeregulatie: De snelle groei van Ceratopteris thalictroides is een belangrijke eigenschap. De plant neemt grote hoeveelheden voedingsstoffen op uit het water, wat bijdraagt aan het voorkomen van algenbloei, vooral in nieuwe aquaria. Dit maakt hem een geschikte “starter plant”.
- Gebruik als voedsel en medicijn: In sommige delen van Azië worden de bovenwaterse bladeren van de plant als groente gegeten. De plant heeft ook traditionele medicinale toepassingen.
- Seizoensgebondenheid (in de natuur): In sommige gebieden vertoont de plant een zekere mate van seizoensgebondenheid, met maximale groei en sporenproductie tijdens het droge seizoen.
- Cryptische soorten: Recent onderzoek suggereert dat Ceratopteris thalictroides eigenlijk uit meerdere cryptische soorten bestaat, die moeilijk van elkaar te onderscheiden zijn op basis van morfologische kenmerken.
Conclusie
Ceratopteris thalictroides, het Fijn Eikenbladvaren, is een relatief eenvoudige en dankbare aquariumplant, zelfs voor beginners. De snelle groei en de productie van kleine plantjes maken vermeerdering eenvoudig. Aanbevolen wordt om voldoende licht (8-10 uur per dag) te voorzien en een voedingsrijk substraat te gebruiken voor optimale groei, hoewel de plant ook zonder CO2 goed gedijt. De plant is een uitstekende keuze voor het bestrijden van algen in nieuwe aquaria
Een opvallende eigenschap is de amfibische aard en de daarmee gepaard gaande variatie in bladvorm, afhankelijk van de groeiomstandigheden (ondergedompeld of boven water). De plantjes die op de bladeren groeien, zijn een ongebruikelijke en handige vermeerderingsmethode. De plant is ook interessant vanwege zijn traditionele gebruik als voedsel en medicijn in sommige delen van Azië.
Video
Auteur
John de Lange
Copyright foto’s
Veel gestelde vragen / FAQ
Hoe vermeerder je Fijn Eikenbladvaren?
Fijn Eikenbladvaren plant zich voort via sporen en door adventiefplantjes te vormen op oudere bladeren. In aquaria laat je de kleine plantjes gewoon wortelen; zodra ze klaar zijn, kun je ze voorzichtig losmaken en elders herplanten.
