Aphaniidae

Aphaniidae

De vissenfamilie Aphaniidae, ook wel bekend als de Oosterse killivissen, behoort tot de orde van de tandkarpers (Cyprinodontiformes). Deze familie telt ongeveer 42 tot 45 soorten en is verspreid over een groot gebied, van het Middellandse Zeegebied en de staten rondom de Rode Zee en de Perzische Golf tot in Zuidwest-India.

Het zijn over het algemeen kleine visjes, die meestal een lengte bereiken van 3 tot 15 centimeter. Wat deze vissen bijzonder maakt, is hun enorme aanpassingsvermogen. Ze leven in allerlei soorten wateren, zoals bronnen, moerassen, lagunes en zelfs sloten, en kunnen overleven in zoet, brak én zout water. Vaak leven ze in extreme omstandigheden waar de temperatuur en het zoutgehalte sterk kunnen schommelen. Helaas hebben veel soorten binnen deze familie een zeer klein verspreidingsgebied en worden ze ernstig met uitsterven bedreigd.

Naam en betekenis

De familie Aphaniidae is in 1981 officieel als familie beschreven door de Italiaans-Amerikaanse ichtyoloog (vissenkundige) Lynne R. Parenti. De naam van de familie is afgeleid van het belangrijkste geslacht binnen deze groep, namelijk Aphanius.

De geslachtsnaam Aphanius komt van het Oudgriekse woord ‘aphanes’ (ἀφανής). Dit woord betekent zoiets als ‘onzichtbaar’, ‘onopvallend’ of ‘verborgen’. Deze naam is waarschijnlijk gekozen vanwege het kleine formaat van de visjes en hun neiging om zich te verschuilen in de natuur, waardoor ze moeilijk te zien zijn.

Kenmerken

De vissen uit de familie Aphaniidae zijn over het algemeen kleine, maar stevig gebouwde visjes. Hun grootte varieert per soort, maar de meeste worden niet groter dan zo’n 5 tot 7 centimeter.

Een van de meest opvallende kenmerken van deze familie is het grote verschil in uiterlijk tussen mannetjes en vrouwtjes. Dit noemen we ‘seksuele dimorfie’.

• Mannetjes: De mannetjes zijn de ‘showstelers’ van de familie. Ze zijn vaak prachtig gekleurd met heldere blauwe, gele of groene tinten en hebben een patroon van verticale strepen of vlekken op hun lichaam. Hun vinnen zijn doorgaans groter en intenser gekleurd dan die van de vrouwtjes, vooral in de paartijd.
• Vrouwtjes: De vrouwtjes zijn een stuk eenvoudiger getekend. Ze hebben meestal een zilverachtige, grijze of bruinige basiskleur. In plaats van de kleurrijke strepen van de mannetjes, hebben zij vaak een reeks donkere vlekken of stippen op hun flanken.

De lichaamsvorm is wat gedrongen en aan de zijkanten licht samengedrukt. Kenmerkend is ook hun bovenstandige bek: de mond wijst iets omhoog. Dit is een typische aanpassing voor vissen die hun voedsel vaak van het wateroppervlak pakken.

Herkomst

De vissen uit de familie Aphaniidae hebben een indrukwekkend groot verspreidingsgebied. Je vindt ze van het Middellandse Zeegebied, via de landen rondom de Rode Zee en de Perzische Golf, helemaal tot aan het zuidwesten van India.

Binnen dit enorme gebied leven ze echter vaak in heel specifieke, kleine en ondiepe wateren. Denk hierbij aan bronnen, moerassen, lagunes, kanalen en zelfs sloten. Wat deze vissen zo bijzonder maakt, is hun vermogen om in zeer uiteenlopende en vaak extreme omstandigheden te overleven. Ze komen voor in zoet, brak én zout water, en kunnen grote schommelingen in temperatuur en zoutgehalte verdragen. Sterk stromend water mijden ze over het algemeen liever.

Helaas heeft deze specialisatie ook een nadeel. Veel soorten hebben maar een heel klein, geïsoleerd leefgebied. Hierdoor zijn ze extra kwetsbaar en worden veel soorten binnen de Aphaniidae familie ernstig met uitsterven bedreigd.

Gedrag

Vissen uit de familie Aphaniidae leven over het algemeen in kleine groepjes. Ze zijn vooral overdag actief en bevinden zich meestal in de middelste en bovenste waterlagen. Dit komt overeen met hun bovenstandige bek, die perfect is om voedsel van het wateroppervlak te eten.

Het zijn omnivoren, wat betekent dat ze zowel plantaardig materiaal als kleine diertjes eten, zoals insectenlarven en kleine kreeftachtigen.

Hoewel de meeste soorten niet strikt territoriaal zijn, kunnen mannetjes onderling en soms ook tegenover andere vissen wat agressief gedrag vertonen, vooral tijdens de voortplantingsperiode. Ze verdedigen dan een klein gebiedje om vrouwtjes te imponeren. Het is daarom belangrijk om hiermee rekening te houden bij het samenstellen van een aquarium.

Compatibiliteit

Vissen uit de Aphaniidae-familie zijn over het algemeen geen goede keuze voor een standaard gezelschapsaquarium. Dit heeft een paar belangrijke redenen:

1. Specifieke eisen: Ze hebben vaak bijzondere waterwaarden nodig, zoals brak water of seizoensgebonden temperatuurschommelingen, die niet overeenkomen met de behoeften van de meeste tropische vissen.
2. Gedrag: Vooral tijdens de voortplantingsperiode kunnen mannetjes behoorlijk onstuimig en territoriaal zijn. Ze jagen dan achter de vrouwtjes aan en verdedigen hun territorium fel tegen andere mannetjes. Dit gedrag kan veel stress veroorzaken bij rustigere medebewoners.

De beste manier om deze vissen te houden is daarom in een soortspecifiek aquarium. Dit is een aquarium dat volledig is ingericht voor één enkele soort. Op die manier kun je de waterwaarden en inrichting perfect afstemmen op hun behoeften en kun je hun fascinerende, natuurlijke gedrag het best observeren.

Als je ze in een groep houdt, let dan goed op de verhouding tussen mannetjes en vrouwtjes. De ideale samenstelling is om één mannetje met twee of drie vrouwtjes te houden. Dit zorgt ervoor dat de aandacht van het mannetje wordt verdeeld, zodat de vrouwtjes niet constant worden opgejaagd.

Geslachten

Hieronder vind je de geslachten die we hebben opgenomen in onze database: