Pomacentrus

Pomacentrus

Pomacentrus is een groot geslacht van vissen dat behoort tot de familie van de Rifbaarzen en Koraaljuffertjes (Pomacentridae). In het Nederlands worden deze vissen vaak kortweg ‘juffertjes’ genoemd. Ze zijn enorm populair in het zeeaquarium vanwege hun vaak prachtige, felle kleuren, zoals diepblauw en geel, en hun actieve gedrag.

Deze vissen staan bekend als erg sterk en ‘hard’, wat betekent dat ze niet snel ziek worden en makkelijk eten accepteren. Dit maakt ze zeer geschikt voor beginners in de zeewaterhobby. Echter, ondanks hun kleine formaat hebben ze een pittig karakter. Het zijn territoriale vissen die hun eigen plekje in het rif fel kunnen verdedigen tegen soortgenoten en indringers.

Naam en betekenis

Het geslacht Pomacentrus behoort tot de familie Pomacentridae (beter bekend als de rifbaarzen of koraaljuffertjes). Dit geslacht is zelfs zo belangrijk dat de hele familienaam ervan is afgeleid.

De wetenschappelijke naam Pomacentrus is een samenstelling van twee Oud-Griekse woorden:

• “Poma” (πῶμα): Dit betekent “deksel” of, in anatomische termen, het “operculum” (kieuwdeksel).
• “Kentron” (κέντρον): Dit betekent “stekel” of “doorn”.

De naam verwijst dus letterlijk naar de stekelige rand van het kieuwdeksel. Dit is een fysiek kenmerk dat je bij veel soorten binnen dit geslacht en de bredere familie terugziet. Wetenschappers gebruiken dit soort beschrijvende namen vaak om dieren makkelijker te kunnen onderscheiden op basis van hun uiterlijk.

De familienaam Pomacentridae (gebaseerd op Pomacentrus) werd voor het eerst beschreven in 1839 door de bekende Franse zoöloog Charles Lucien Bonaparte. Het geslacht Pomacentrus zelf werd al eerder beschreven (door Lacepède in 1802), wat de basis vormde voor deze latere familienaam.

Kenmerken

Vissen uit het geslacht Pomacentrus vallen direct op in het aquarium door hun bouw en kleuren. Ze hebben een typische, ovale lichaamsvorm en zijn zijdelings (lateraal) wat platgedrukt. Hierdoor zijn het enorm wendbare zwemmers die zich makkelijk en snel tussen koralen en rotsspleten kunnen bewegen.

Kleur en patroon
De meeste soorten zijn werkelijk prachtig gekleurd en trekken daardoor meteen de aandacht. Veel Pomacentrus-soorten hebben een basis van fel, elektrisch blauw. Dit wordt vaak gecombineerd met felgeel, bijvoorbeeld op de buik, de staart of de vinnen.

• Een bekend voorbeeld is de Geelbuikjuffer (Pomacentrus auriventris), die een diepblauw bovenlijf combineert met een felgele buik en vinnen.
• De Hemelse juffer (Pomacentrus coelestis) staat bekend om zijn neonblauwe kleur die doet denken aan een tropische lucht bij zonsondergang.
• Andere soorten, zoals de Pomacentrus vaiuli, vallen op door glinsterende, fluorescerende stippen over hun lichaam.

Grootte
Het zijn relatief kleine vissen, wat ze populair maakt voor diverse formaten aquaria. De meeste soorten worden in gevangenschap niet veel groter dan 7 tot 9 centimeter.

Geslachtsonderscheid
Het verschil tussen mannetjes en vrouwtjes is vaak lastig te zien. Bij sommige soorten, zoals de P. auriventris, kunnen de mannetjes iets groter zijn en een net wat intensere blauwe kleur hebben dan de vrouwtjes, maar dit is voor het ongeoefende oog soms moeilijk waarneembaar.

Herkomst

Vissen uit het geslacht Pomacentrus komen oorspronkelijk uit de tropische wateren van de zogeheten Indo-Pacific. Dit is een enorm uitgestrekt gebied dat loopt van de oostkust van Afrika (inclusief de Rode Zee) helemaal tot aan de eilanden in de Stille Oceaan, zoals Frans-Polynesië.

Binnen dit gebied zijn ze in grote aantallen te vinden rondom de koraalriffen van onder andere:

• Indonesië
• De Filipijnen
• Australië (het Groot Barrièrerif)

Zoals de familienaam ‘Rifbaarzen’ al doet vermoeden, zijn deze vissen onlosmakelijk verbonden met het rif. In de natuur leven ze vaak in ondiepere delen van het water waar veel koraal groeit. Ze zwemmen nooit ver weg van hun veilige haven; ze blijven altijd in de buurt van levend steen, koraaltakken of anemonen om bij het minste of geringste gevaar direct weg te kunnen duiken.

Gedrag

Juffertjes uit het geslacht Pomacentrus brengen veel leven in de brouwerij. Het zijn drukke zwemmers die de hele dag actief zijn en constant tussen het gesteente speuren naar iets eetbaars. Ze zijn nieuwsgierig en laten zich vaak goed zien in het aquarium.

Ondanks hun vrolijke kleuren en kleine formaat hebben ze wel een behoorlijk pittig karakter. Ze staan bekend als territoriaal en semi-agressief. In het aquarium kiezen ze vaak een specifieke schuilplaats uit, zoals een holletje of een spleet tussen de stenen, en beschouwen dit als hun absolute eigendom. Ze zullen dit plekje dapper en fel verdedigen tegen indringers.

Dit felle gedrag richt zich voornamelijk op hun eigen soortgenoten. Vooral de mannetjes kunnen onderling behoorlijk vechten om de dominantie en het beste territorium. Het is goed om te weten dat het karakter met de jaren kan veranderen: jonge vissen zijn vaak nog heel vreedzaam en sociaal, maar naarmate ze ouder en groter worden, gedragen ze zich steeds dominanter en soms wat agressiever. Tegenover andere vissoorten die niet op hen lijken en niet in hun territorium komen, zijn ze over het algemeen wel vreedzaam.