Gramma

Gramma

Het geslacht Gramma bestaat uit een groep kleine, opvallend gekleurde zoutwatervissen die behoren tot de familie Grammatidae (Feeënbaarzen). De bekendste en meest gehouden soort binnen dit geslacht is de Gramma loreto, ook wel bekend als de Koningsgramma. Deze vissen zijn enorm populair bij zowel beginners als gevorderden vanwege hun felle paarse en gele kleuren en hun relatief makkelijke verzorging.

Vissen uit het geslacht Gramma zijn uitermate geschikt voor rifaquaria. Ze zijn doorgaans vreedzaam, blijven vrij klein (rond de 10 centimeter) en laten koralen met rust. Een leuk en typisch kenmerk van deze vissen is dat ze zich graag ophouden rondom rotsformaties en holen, waar ze soms zelfs ondersteboven tegen het ‘plafond’ van een grot aan zwemmen als ze zich op hun gemak voelen.

Naam en betekenis

De wetenschappelijke naam van dit geslacht, Gramma, is voor het eerst officieel beschreven in 1868. Dit werd gedaan door de bekende Cubaanse natuuronderzoeker en zoöloog Felipe Poey. Hij heeft veel belangrijk werk verricht bij het in kaart brengen van vissen in de Caribische regio. Het geslacht Gramma behoort tot de familie Grammatidae. In het Nederlands noemen we deze familie vaak de Feeënbaarzen.

De naam Gramma is afgeleid van het Griekse woord gramma, wat ‘letter’, ‘schrift’ of ‘lijn’ betekent. Deze naam verwijst naar de zijlijn (het orgaan waarmee vissen drukverschillen in water voelen) van deze vissen. Bij vissen uit dit geslacht, en de familie Grammatidae in het algemeen, is deze zijlijn namelijk niet één doorlopende streep, maar is hij onderbroken of verdeeld in twee delen. Dit was voor Poey een belangrijk kenmerk om de naam op te baseren.

Kenmerken

Vissen uit het geslacht Gramma zijn direct te herkennen aan hun felle kleuren en specifieke lichaamsbouw. Hier zijn de belangrijkste eigenschappen op een rijtje:

• Kleurpatroon: De bekendste vertegenwoordiger, de Koningsgramma (Gramma loreto), is spectaculair gekleurd. De voorste helft van de vis is intens paars of violet, terwijl de achterste helft felgeel is. Op de overgang van paars naar geel lopen de kleuren vaak een beetje in elkaar over met puntjes. Er zijn ook andere soorten, zoals de Gramma melacara, die grotendeels paars zijn met een zwarte ‘pet’ op hun kop.
• Lichaamsbouw: Ze hebben een langgerekt, torpedo-achtig lichaam dat vrij stevig is gebouwd.
• Grootte: Het zijn geen grote vissen. In het aquarium worden ze meestal tussen de 6 en 8 centimeter lang. In de natuur kunnen ze soms uitschieten naar zo’n 10 centimeter.
• Vinnen: De rugvin is lang en ononderbroken. Een opvallend detail bij de Gramma loreto is de zwarte vlek in het voorste deel van de rugvin. Ook hebben ze lange, dunne buikvinnen.
• Ogen en bek: Ze hebben relatief grote ogen, wat goed van pas komt in de schemerige grotten waar ze graag zwemmen. Hun bek is in verhouding vrij groot en kan wijd open, wat er indrukwekkend uitziet als ze dreigen naar een soortgenoot (al is dit meestal bluf).

Herkomst

Het geslacht Gramma is afkomstig uit de Westelijke Atlantische Oceaan. Het verspreidingsgebied concentreert zich voornamelijk rond het tropische Caribisch gebied. Je komt deze vissen tegen van de Bahama’s en Bermuda in het noorden tot aan de kusten van Venezuela en Colombia in het zuiden. Ook rondom de vele eilanden in de Caribische Zee zijn ze algemeen vertegenwoordigd.

Natuurlijke habitat

In de natuur leven deze vissen diep verscholen in koraalriffen. Ze hebben een sterke voorkeur voor rifhellingen, steile wanden en vooral plekken met veel schuilmogelijkheden.

Ze worden gevonden op dieptes variërend van enkele meters tot wel 60 meter diep. Soorten zoals de Gramma melacara (Zwartkapgramma) komen doorgaans in dieper water voor dan de Gramma loreto. Ze zwemmen zelden in open water en blijven altijd in de buurt van hun holletje of spleet in het rif.

Gedrag

Het gedrag van vissen uit het geslacht Gramma is uniek en erg vermakelijk om naar te kijken. Ze hebben een paar trekjes die je bij weinig andere vissen ziet.

Een van de meest opvallende eigenschappen is dat ze zich oriënteren op de rotsen, niet op het wateroppervlak. Dit betekent dat je ze vaak ondersteboven of zijwaarts langs het ‘plafond’ van een grot ziet zwemmen, met hun buik naar de steen toe. Schrik hier niet van; de vis is niet ziek, dit is volkomen natuurlijk gedrag omdat ze zich zo veilig voelen .

Tegenover andere vissoorten zijn ze over het algemeen heel vreedzaam en laten ze iedereen met rust. Ze verdedigen echter hun eigen holletje fel. Als een andere vis te dicht bij hun vaste slaapplek komt, zullen ze dreigen door hun bek wijd open te sperren. Tegenover soortgenoten (vooral andere mannetjes) kunnen ze wel erg agressief zijn als er te weinig ruimte is .

In de natuur leven ze vaak in grote groepen bij elkaar, maar wel in een duidelijke rangorde. Het zijn zogenaamde ‘haremvissen’. Dit betekent dat ze leven in een groepje met één dominant mannetje en meerdere vrouwtjes. De hiërarchie wordt bepaald door wie er het dichtst bij het mannetje mag zwemmen .

Een heel bijzonder feitje is dat alle vissen uit dit geslacht als vrouwtje worden geboren. Als het mannetje uit de groep verdwijnt, verandert het grootste en sterkste vrouwtje van geslacht en wordt zij de nieuwe man (dit heet protogyne hermafrodiet) .

Soorten Gramma

Hieronder vind je een lijst met Gramma soorten die we nog niet hebben toegevoegd aan de database. Daaronder, met foto, de soorten die al wel in de database zijn opgenomen.

Gramma brasiliensis
Gramma dejongi
Gramma linki
Gramma melacara