Lissoporcellana

Lissoporcellana is een geslacht van kleine, vaak felgekleurde kreeftachtigen die behoren tot de familie van de porseleinkrabben (Porcellanidae). Hoewel ze op krabben lijken, zijn het biologisch gezien nauwer verwant aan de springkrabben en heremietkreeften. Deze diertjes staan bekend om hun prachtige kleuren en patronen, variërend van wit met stippen tot felrood of paars.

Lissoporcellana

In de natuur, en dus ook in het aquarium, leven deze krabbetjes vaak in een nauwe samenwerking (commensalisme) met andere ongewervelde dieren, zoals zachte koralen en sponzen. Ze gebruiken hun grote waaiers om voedsel uit het water te filteren. Vanwege hun specifieke voedingswijze en hun behoefte aan een gastheer, zijn ze vooral geschikt voor de wat meer ervaren zeewateraquariaan die hen een stabiele omgeving kan bieden.

Naam en betekenis

De wetenschappelijke naam van dit geslacht is Lissoporcellana. Dit geslacht werd voor het eerst officieel beschreven in 1978 door de onderzoeker Janet Haig.

Deze krabbetjes behoren tot de familie van de Porcellanidae, die we in het Nederlands de Porseleinkrabben noemen. Het is goed om te weten dat porseleinkrabben biologisch gezien eigenlijk geen “echte” krabben zijn (Brachyura). Ze zijn nauwer verwant aan de springkrabben (Galatheidae) en heremietkreeften. Dit kun je onder andere zien aan hun lange voelsprieten en het feit dat ze maar drie paar zichtbare looppoten gebruiken in plaats van vier (het achterste paar is heel klein en zit vaak verstopt onder het schild).

De naam Lissoporcellana is een samenstelling van twee delen:

• Lisso-: Dit komt van het Griekse woord lissos, wat ‘glad’ betekent.
• -porcellana: Dit verwijst naar de familienaam en het typegeslacht Porcellana.

Vrij vertaald betekent de naam dus ‘gladde porseleinkrab’. Deze naam is waarschijnlijk gekozen omdat de soorten binnen dit geslacht vaak een opvallend glad rugschild (carapax) hebben, zeker als je ze vergelijkt met sommige andere, meer ruwe of stekelige familieleden.

Kenmerken

Als je een Lissoporcellana voor het eerst ziet, valt direct op hoe klein en kleurrijk ze zijn. Het zijn echte juweeltjes in het aquarium, maar je moet soms goed kijken om ze te vinden.

Lichaamsbouw en poten
Deze krabbetjes blijven erg klein. Het rugschild (het lijfje zonder de poten) wordt vaak niet groter dan 1 tot 1,5 centimeter. Omdat ze tot de Anomura behoren (en niet tot de ‘echte’ krabben), hebben ze een paar opvallende verschillen:

• Ze hebben extreem lange voelsprieten (antennes), die ze gebruiken om hun omgeving in de gaten te houden.
• Als je telt, zie je vaak maar drie paar looppoten. Het vierde paar is heel klein en zit verstopt; dit gebruiken ze om hun kieuwen en rugschild schoon te houden.
• Hun lichaam is vrij plat. Dit is handig, want zo kunnen ze zich makkelijk platdrukken tegen koralen of sponzen zonder op te vallen of weggespoeld te worden door de stroming.

De grote scharen
Ondanks hun kleine formaat hebben ze vaak indrukwekkend grote, platte scharen. Deze zien er misschien gevaarlijk uit, maar ze worden zelden gebruikt om een prooi te vangen of om de aquariaan te knijpen. Ze dienen vooral om indruk te maken op soortgenoten of om roofdieren af te schrikken.

De waaiers (Filterwaaiers)
Het allerbelangrijkste kenmerk van de Lissoporcellana  en eigenlijk van alle porseleinkrabben, zijn hun speciale monddelen. Ze hebben een paar uitvouwbare aanhangsels die eruitzien als waaiertjes of veren. Ze zwaaien hiermee ritmisch door het water om plankton en zweefvuil op te vangen. Zodra de waaier vol zit, trekken ze deze naar hun mond om het voedsel eraf te likken. Het is fascinerend om dit gedrag in het aquarium te observeren.

Kleur en breekbaarheid De kleuren variëren enorm per soort. Sommige zijn rood met witte stippen (zoals de Lissoporcellana nakasonei), andere zijn paars of hebben strepen. Deze kleuren helpen vaak bij de camouflage op hun gastheer (zoals zacht koraal).

De naam “porseleinkrab” verwijst ook naar hun kwetsbaarheid. Als deze diertjes zich bedreigd voelen of vast komen te zitten, kunnen ze heel makkelijk een poot of schaar laten vallen (“autotomie”), net zoals een hagedis zijn staart verliest. Gelukkig groeit deze na een paar vervellingen weer aan.

Herkomst

De soorten binnen het geslacht Lissoporcellana zijn te vinden in de warme, tropische wateren van de Indo-Pacific. Dit is een enorm groot gebied dat zich uitstrekt van de Rode Zee en de kust van Oost-Afrika, via de wateren rond India en Indonesië, tot aan de Filipijnen, Japan en het noorden van Australië.

In de natuur zul je deze krabbetjes zelden of nooit zomaar op de zandbodem zien wandelen. Ze zijn namelijk echte bewoners van het koraalrif. Ze hebben zich gespecialiseerd om te leven op of in andere dieren. Hun favoriete woonplaatsen zijn zachte koralen (vooral soorten van het geslacht Dendronephthya en Scleronephthya), gorgonen (waaierkoralen) en soms grote sponzen.

Omdat ze zo klein zijn en zich zo goed verstoppen tussen de takken van koralen, reizen ze soms ongemerkt mee als “lifter” op levend steen of geïmporteerde koralen. Tegenwoordig worden ze echter ook steeds vaker specifiek geïmporteerd voor liefhebbers van nano-aquaria en speciaalaquaria.

Gedrag

De Lissoporcellana staat bekend als een vreedzame en rustige bewoner van het aquarium. Omdat ze zo klein zijn en geen jagersinstinct hebben, zul je ze nooit andere vissen of garnalen zien aanvallen.

Filteren in de stroming
Het grootste deel van de dag brengen deze krabbetjes door op één plek. Ze zoeken een strategisch punt uit op hun gastheer (zoals een zacht koraal) waar de waterstroming precies goed is. Daar zitten ze urenlang met hun waaiers in de stroming te wapperen om voedseldeeltjes op te vangen. Ze zijn dus erg passief; ze wachten tot het eten naar hen toe komt in plaats van erachteraan te jagen.

Relatie met de gastheer
Lissoporcellana-soorten leven commensaal. Dat is een moeilijk woord om te zeggen dat ze samenleven met een ander dier (de gastheer) en daar voordeel uit halen, zonder dat de gastheer daar last van heeft. Ze gebruiken het koraal of de spons als bescherming en als een verhoogd platform om beter bij de stroming te kunnen. Ze eten het koraal dus niet op en beschadigen het ook niet.

Territorium
Hoewel ze vreedzaam zijn tegenover vissen, kunnen ze onderling wel een beetje kibbelen. Als je meerdere krabbetjes op één koraal hebt zitten, zullen ze soms met hun grote scharen zwaaien of elkaar wegduwen om het allerbeste plekje in de stroming te veroveren. Dit leidt echter zelden tot echte verwondingen.

Schrikachtig
Zoals eerder genoemd, doen ze hun naam ‘porseleinkrab’ eer aan. Bij gevaar vluchten ze snel weg tussen de takken van het koraal. Als ze echt in het nauw gedreven worden, laten ze een poot of schaar vallen om te kunnen ontsnappen. Wees dus heel voorzichtig als je ooit in de bak moet werken of de krab moet verplaatsen; probeer ze nooit met de hand te pakken, maar drijf ze voorzichtig een bakje in.

Soorten Lissoporcellana

Dit zijn de soorten die momenteel als geldig worden beschouwd:

• Lissoporcellana demani
• Lissoporcellana elegantissima
• Lissoporcellana flagellicola
• Lissoporcellana furcillata
• Lissoporcellana inexpectata
• Lissoporcellana kamehameha
• Lissoporcellana miyakei
• Lissoporcellana monodi
• Lissoporcellana nakasonei  – Dit is een van de bekendste soorten in de hobby, vaak rood met witte stippen.
• Lissoporcellana nitida
• Lissoporcellana parapectinipes
• Lissoporcellana pectinipes
• Lissoporcellana quadrilobata
• Lissoporcellana spinuligera
• Lissoporcellana streptopoda
• Lissoporcellana sulae
• Lissoporcellana turgida

Let op: In de handel worden ze vaak simpelweg verkocht als “Porseleinkrab” of “Lissoporcellana sp.”, zonder de specifieke soortnaam te vermelden, omdat de verschillen voor een leek soms moeilijk te zien zijn.