Porcellanidae

Porcellanidae

De Porcellanidae, in het Nederlands beter bekend als Porseleinkrabben, is een familie van kreeftachtigen die veel voorkomt in zeewateraquaria. Hoewel ze door hun platte, ronde lichaam sterk op ‘echte’ krabben lijken, zijn ze biologisch gezien nauwer verwant aan de springkrabben en heremietkreeften. Deze familie staat bekend om hun interessante gedrag: in plaats van te jagen, gebruiken ze speciale waaiervormige aanhangsels om voedsel uit het water te filteren. Veel soorten zijn klein, vreedzaam en zoeken vaak bescherming in symbiose met anemonen of tussen het levend steen.

Naam en betekenis

De wetenschappelijke naam van deze familie is Porcellanidae. De familie werd in 1825 voor het eerst beschreven door de Britse wetenschapper Haworth .

De naam is afgeleid van het woord ‘porselein’ (Latijn: porcellana). Deze naam is heel toepasselijk gekozen vanwege de breekbaarheid van deze dieren. Net als fijn porselein zijn ze erg kwetsbaar. Als een porseleinkrab wordt aangevallen of vastgepakt, kan hij heel makkelijk een poot of schaar loslaten (autotomie) om aan zijn belager te ontsnappen. Gelukkig groeit zo’n verloren ledemaat na verloop van tijd weer aan bij de volgende vervelling. Daarnaast hebben veel soorten een glad, glanzend en hard pantser dat uiterlijk ook aan porselein doet denken.

In het Nederlands noemen we ze dan ook logischerwijs porseleinkrabben.

Kenmerken

Porseleinkrabben hebben een uniek en fascinerend uiterlijk. Op het eerste gezicht lijken ze sprekend op gewone krabben, maar als je goed kijkt, zie je een paar duidelijke verschillen die verraden dat ze familie zijn van de heremietkreeften en springkrabben.

Lichaamsbouw:
Ze hebben een zeer plat en vaak rond of ovaal lichaam. Deze platte vorm is ideaal voor hun levenswijze; hierdoor kunnen ze zich namelijk makkelijk verstoppen in nauwe spleten van rotsen of onder stenen .

Poten (het grote verschil):
Dit is het makkelijkste herkenningspunt. Een ‘echte’ krab heeft vier paar looppoten. Een porseleinkrab laat er echter maar drie paar zien. Het vierde paar is heel klein en zit ingeklapt tegen het lichaam, vaak verborgen onder het rugschild. Deze kleine pootjes zijn niet nutteloos; ze zijn zeer flexibel en worden gebruikt om het lichaam en de kieuwen schoon te houden .

Scharen:
De scharen zijn in verhouding tot het lichaam vaak erg groot en plat. Ondanks hun indrukwekkende formaat gebruiken ze deze zelden om een prooi te vangen, maar eerder om hun territorium te verdedigen tegen soortgenoten of om predatoren af te schrikken .

Antennes:
In tegenstelling tot echte krabben, die korte antennes tussen de ogen hebben, bezitten porseleinkrabben opvallend lange antennes die aan de buitenkant van de ogen staan .

Waaierhanden:
Het meest geliefde kenmerk voor aquarianen zijn de monddelen. Deze zijn omgevormd tot een soort ‘waaiertjes’ (maxillipeds) die bezet zijn met lange, fijne haartjes. Ze kunnen deze waaiers uitwerpen in de stroming om plankton en zweefvuil uit het water te zeven .

Staart:
De staart (het achterlijf) is onder de buik geklapt, net als bij krabben. Het verschil is dat een porseleinkrab zijn staart nog kan bewegen. In noodsituaties kunnen ze met hun staart klapperen om snel achteruit weg te zwemmen, iets wat echte krabben niet kunnen .

Zoals de naam al zegt, zijn deze dieren erg fragiel. Bij stress of gevaar kunnen ze heel makkelijk een poot of schaar loslaten (autotomie) om aan een rover te ontsnappen. Deze groeien later weer aan.

Herkomst

Porseleinkrabben zijn echte wereldburgers. Ze komen in bijna alle wereldzeeën voor, van tropische tot gematigde gebieden, al houden ze het meest van warm water. De grootste verscheidenheid aan soorten vind je in de zogenoemde Indo-West Pacific (het enorme gebied tussen de Indische Oceaan en de westelijke Stille Oceaan) en langs de oostkust van de Grote Oceaan. In de Atlantische Oceaan komen ze ook voor, maar zijn er minder verschillende soorten te vinden.

In de natuur leven deze krabbetjes meestal in ondiep water, vaak in de getijdenzone. Dit is het gedeelte van de kust dat bij eb droogvalt en bij vloed weer onder water komt. Omdat ze zo plat zijn, kunnen ze zich perfect verstoppen onder stenen, in nauwe rotsspleten of tussen dood koraal. Dit doen ze om niet uit te drogen tijdens eb en om veilig te blijven voor roofdieren .

Sommige soorten hebben een specifieke plek nodig om te wonen. Ze leven niet zomaar tussen de stenen, maar wonen samen (in symbiose) met andere zeedieren. Zo zijn er porseleinkrabben die bescherming zoeken tussen de stekels van zee-egels, of veilig tussen de tentakels van zeeanemonen en zachte koralen leven.

Gedrag

Het gedrag van porseleinkrabben is wat hen zo geliefd maakt bij aquariumhouders. Het zijn over het algemeen rustige, maar fascinerende dieren om naar te kijken.

Filteren:
De meeste tijd besteden ze aan het verzamelen van voedsel. Ze zoeken een plekje in de stroming en werpen hun waaiervormige monddelen (maxillipeds) uit als een soort netje. Hiermee vangen ze plankton en zweefvuil uit het water, dat ze vervolgens naar hun mond brengen. Het is een bijna hypnotiserend gezicht om ze ritmisch te zien ‘zwaaien’.

Beweging:
Als ze zich verplaatsen, zie je duidelijk dat het geen ‘echte’ krabben zijn. Waar gewone krabben bekendstaan om hun zijwaartse loopje, lopen porseleinkrabben vaak achteruit of vooruit. Als ze echt in paniek zijn of moeten vluchten, kunnen ze zelfs met hun staart (het achterlijf) klapperen om zwemmend achteruit weg te schieten. Dit is iets wat een gewone krab nooit zal doen .

Schuwheid:
Het zijn van nature vrij schuwe dieren. Ze leiden een verborgen bestaan onder stenen of in spleten. Als je in de natuur een steen omdraait waaronder ze zitten, zullen ze snel naar de schaduwzijde van de steen kruipen om zich weer te verstoppen. In het aquarium zoeken ze een vaste plek op; als er genoeg stroming en voedsel is, kunnen ze maandenlang op precies dezelfde plek blijven zitten.

Verdediging:
Hoewel ze enorme scharen hebben, gebruiken ze deze zelden om mee te vechten of prooien te doden. De scharen dienen vooral als afschrikmiddel (imponeergedrag) en om de ingang van hun holletje te blokkeren. Als ze worden aangevallen door een roofdier, laten ze heel makkelijk een poot of schaar vallen om de vijand af te leiden, zodat ze zelf kunnen ontsnappen. Wees dus altijd voorzichtig als je in de buurt van de krab komt tijdens onderhoud!