Petrotilapia

Petrotilapia

Petrotilapia is een geslacht van cichliden die van oorsprong uit het Malawimeer in Afrika komen. Ze behoren tot de groep van de Mbuna, wat ‘rotsbewoners’ betekent. Dit beschrijft perfect waar ze leven en wat ze doen. Hun meest opvallende kenmerk is hun brede mond met vlezige lippen, die vol zit met kleine tandjes. Hiermee schrapen ze algen van de rotsen, hun belangrijkste voedsel. Mannetjes zijn vaak prachtig en felgekleurd, terwijl de vrouwtjes meestal een onopvallende kleur hebben. Het zijn sterke, territoriale en behoorlijk agressieve vissen. Daarom zijn ze vooral geschikt voor ervaren aquariumliefhebbers met een groot aquarium dat speciaal voor Mbuna is ingericht.

Naam en betekenis

Het geslacht Petrotilapia werd in 1935 voor het eerst wetenschappelijk beschreven door de Britse ichthyoloog (viskundige) Ethelwynn Trewavas. Deze vissen maken deel uit van de familie van de Cichliden (Cichlidae), een van de grootste en meest diverse visfamilies die we kennen.

De naam Petrotilapia is heel toepasselijk en vertelt ons direct iets belangrijks over deze vissen. De naam is een samenvoeging van twee woorden:

• Petro: Dit deel komt van het Griekse woord ‘petra’, wat ‘steen’ of ‘rots’ betekent.
• Tilapia: Dit is afgeleid van ‘thiape’, een lokaal Afrikaans woord dat simpelweg ‘vis’ betekent.

Als je deze twee delen samenvoegt, betekent Petrotilapia dus letterlijk ‘Rotsvis’. Een perfecte naam voor een vis die zijn hele leven op en tussen de rotsen doorbrengt!

Kenmerken

Als je een Petrotilapia ziet, valt één ding direct op: zijn indrukwekkende mond. Ze hebben brede, vlezige lippen die vol zitten met talloze kleine tandjes. Dit is geen toeval; hun mond is het perfecte gereedschap om algen van de rotsen te ‘kammen’ of te schrapen. Dit speciale dieet van algen en de kleine diertjes die daartussen leven, wordt ook wel ‘Aufwuchs’ genoemd.

Petrotilapia’s zijn geen kleine vissen; ze behoren zelfs tot de grotere Mbuna-soorten. In een aquarium kunnen de mannetjes, afhankelijk van de soort, een lengte bereiken van zo’n 15 tot 19 centimeter. De vrouwtjes blijven met 12 tot 15 centimeter meestal wat kleiner. Door de goede en regelmatige voeding in een aquarium worden ze vaak net iets groter dan hun soortgenoten in het wild.

Een ander duidelijk kenmerk is het grote kleurverschil tussen de mannetjes en vrouwtjes.

• De mannetjes zijn de showstelers met prachtige, felle kleuren. Afhankelijk van de soort kunnen ze helderblauw zijn, of blauw met een opvallende gele buik of keel. Vaak hebben ze ook 5 tot 9 vage, donkere verticale strepen op hun lichaam. Deze strepen kunnen duidelijker worden of juist helemaal verdwijnen, afhankelijk van hun stemming. Een dominant mannetje dat klaar is om te paren, laat vaak zijn mooiste kleuren zien en dan zijn de strepen soms niet meer zichtbaar.
• De vrouwtjes zijn daarentegen veel eenvoudiger gekleurd. Ze zijn meestal bruin, grijs of soms geel, waardoor ze minder opvallen tussen de rotsen.

Met de juiste verzorging kunnen deze vissen in een aquarium een mooie leeftijd van wel 10 jaar bereiken.

Herkomst

Alle Petrotilapia-soorten komen oorspronkelijk uit één specifiek gebied in de wereld: het Malawimeer in Afrika. Dit grote meer ligt verspreid over drie landen: Malawi, Mozambique en Tanzania. Omdat deze vissen in het wild nergens anders te vinden zijn, noemen we ze ‘endemisch’ voor het Malawimeer.

Binnen dit enorme meer hebben ze een heel duidelijke voorkeur voor een bepaald leefgebied. Als echte Mbuna (rotsbewoners) leven ze uitsluitend in en rond de rotsachtige kusten. Ze geven de voorkeur aan de bovenste waterlagen waar veel zonlicht doordringt. Dit is belangrijk, want hierdoor kunnen de algen, hun belangrijkste voedselbron, goed op de rotsen groeien. Je zult ze dan ook niet snel vinden in gebieden met een zanderige bodem of in de diepere, donkere delen van het meer.

Wat het geslacht Petrotilapia extra bijzonder maakt, is dat veel soorten en kleurvarianten maar op één heel specifieke locatie in het meer voorkomen. Een bepaalde soort kan bijvoorbeeld alleen te vinden zijn bij een specifiek eiland of een rotsformatie van een paar honderd meter. Dit heeft gezorgd voor een enorme diversiteit binnen het geslacht.

Gedrag

Petrotilapia zijn vissen met een sterke persoonlijkheid, en dat zie je terug in hun gedrag. Ze zijn continu actief en zorgen altijd voor beweging in het aquarium. Als je overweegt om deze vissen te houden, is het belangrijk om hun temperament te begrijpen.

• Territoriaal en Agressief: Dit zijn de twee sleutelwoorden die het gedrag van Petrotilapia het best omschrijven. Vooral de mannetjes zijn erg territoriaal. Ze kiezen een favoriete rots of grot uit en beschouwen dit als hun domein. Dit territorium wordt fel verdedigd tegen indringers, en dan met name tegen andere mannetjes van dezelfde soort of tegen vissen die qua kleur en vorm op hen lijken. Deze agressie is niet zomaar pestgedrag; het is instinctief gedrag dat draait om het veiligstellen van voedselbronnen en een plek om te paren.
• Innerlijke Agressie: De agressie is het sterkst gericht op soortgenoten. Het houden van meerdere Petrotilapia-mannetjes in één aquarium is daarom een grote uitdaging en wordt alleen aangeraden in zeer grote aquaria (vanaf 2 meter) met heel veel schuilplaatsen. Anders is de kans groot dat het dominante mannetje de andere mannetjes zal opjagen en verwonden, soms zelfs met de dood tot gevolg. Ook tegen de vrouwtjes kan een mannetje erg opdringerig en agressief zijn, vooral als hij wil paren.
• Graasgedrag: Een Petrotilapia is de hele dag bezig met eten. Je zult ze constant de rotsen zien ‘afgrazen’, op zoek naar algen. Dit is hun natuurlijke gedrag en het is belangrijk dat ze dit kunnen blijven doen in het aquarium. Dit constante zoeken naar voedsel houdt ze actief en bezig.
• Niet voor beginners: Vanwege hun grootte, sterke karakter en de agressie zijn Petrotilapia-soorten over het algemeen niet geschikt voor de beginnende aquariumliefhebber. Ze vereisen een aquariaan die ervaring heeft met het managen van agressieve cichliden en die een aquarium kan inrichten dat aan hun specifieke behoeften voldoet.

Soorten Petrotilapia

Petrotilapia kent tien officieel beschreven soorten en een aantal die nog op op hun beschrijving wachten. Hieronder vindt je de lijst met soorten die nog niet in de database zijn opgenomen. Daaronder, met foto, de soorten die we al wel hebben toegevoegd.

Petrotilapia chrysos
Petrotilapia genalutea
Petrotilapia mumboensis
Petrotilapia nigra
Petrotilapia palingnathos
Petrotilapia pyroscelos
Petrotilapia tridentiger
Petrotilapia xanthos

Onbeschreven soorten:

Petrotilapia sp. ‘black flank’
Petrotilapia sp. ‘fuscous’
Petrotilapia sp. ‘chitimba’
Petrotilapia sp. ‘likoma barred’
Petrotilapia sp. ‘likoma variable’
Petrotilapia sp. ‘mumbo yellow’
Petrotilapia sp. ‘nigra tanzania’
Petrotilapia sp. ‘nigra tumbi’