Cyphotilapia

Cyphotilapia

Cyphotilapia, beter bekend als de Frontosa, is een indrukwekkende en zeer geliefde cichlide uit het Tanganyikameer in Afrika. Deze vissen staan bekend om hun kalme en majestueuze gedrag en de opvallende bult op hun voorhoofd, die vooral bij oudere mannetjes groeit. Ze kunnen een flinke grootte bereiken, tot wel 33 centimeter, en hebben daarom een groot aquarium nodig. Frontosa’s leven in de natuur in grote groepen in diep water en voelen zich het best in een aquarium dat hun rotsachtige omgeving met veel grotten nabootst. Hoewel ze er misschien imposant uitzien, zijn het relatief vreedzame cichliden, maar ze zijn niet geschikt voor beginners vanwege hun specifieke eisen aan waterkwaliteit en aquariumgrootte. Met de juiste zorg kunnen ze wel 25 jaar oud worden, wat ze tot een levenslange metgezel in het aquarium maakt.

Naam en betekenis

De naam Cyphotilapia is eigenlijk een perfecte beschrijving van de vis zelf. Laten we de naam eens ontleden om te zien waarom.

De eerste beschrijving van deze vis werd in 1906 gedaan door de Belgische wetenschapper Georg Albert Boulenger. Hij gaf de vis de naam Paratilapia frontosa. Na een korte naamsverandering naar Pelmatochromis frontosus in 1915, was het Regan die in 1920 de systematiek van de vissen opnieuw indeelde en de vis zijn huidige, officiële geslachtsnaam Cyphotilapia gaf.

De naam is een samenvoeging van woorden uit verschillende talen:

• Cypho komt uit het Grieks en betekent “bult” of “zwelling”.
• Tilapia is een woord uit de taal van de lokale bevolking rond het Tanganyikameer en betekent simpelweg “vis”.
• Frontosa is Latijn en verwijst naar de voorkant van het hoofd, het “front”.

Samengevat betekent Cyphotilapia frontosa dus letterlijk: “vis met een bult op de voorkant van zijn hoofd”. Best een logische naam, toch?

Lange tijd was de Cyphotilapia frontosa de enige bekende soort binnen dit geslacht. In 2003 kwam daar verandering in. De Japanse ichthyologen Tetsumi Takahashi en Kazuhiro Nakaya beschreven een tweede soort: de Cyphotilapia gibberosa. De naam gibberosa komt van het Latijnse woord “gibbus”, wat “bochel” betekent en dus ook weer verwijst naar de kenmerkende bult.

Het geslacht Cyphotilapia behoort tot de grote en diverse familie van de Cichlidae, oftewel de cichliden.

Kenmerken

De Cyphotilapia is een vis die je niet snel over het hoofd ziet. Zijn uiterlijk is zowel indrukwekkend als elegant. Hier zijn de belangrijkste kenmerken op een rijtje:

• De Bult: Het meest opvallende kenmerk is natuurlijk de bult op het voorhoofd, waar de vis zijn naam aan dankt. Deze bult, die bestaat uit vetweefsel, begint zich te ontwikkelen als de vis ouder wordt. Over het algemeen krijgen de mannetjes een veel grotere bult dan de vrouwtjes, waarbij de variant uit Burundi bekend staat om de extreemste bulten. Let wel op: de grootte van de bult is niet altijd een 100% zekere manier om het geslacht te bepalen, want ook dominante vrouwtjes kunnen een flinke bult ontwikkelen.
• Grootte en Lichaamsbouw: Dit zijn geen kleine vissen! Een volwassen Cyphotilapia kan makkelijk 35 centimeter lang worden, en sommige mannetjes in de natuur tikken zelfs de 40 centimeter aan. Ze hebben een vrij hoog lichaam dat zijdelings een beetje is samengedrukt. Kenmerkend zijn ook de relatief grote bek en de lange, sierlijke buikvinnen die als slierten onder de vis hangen. Met de juiste verzorging kunnen deze vissen een respectabele leeftijd van 20 tot 25 jaar bereiken, een echte vriend voor het leven dus!
• Kleur en Tekening: Alle Cyphotilapia-varianten hebben een basiskleur die varieert van wit tot grijs-wit. Over hun lichaam lopen brede, zwarte dwarsbanden. Het aantal banden is een belangrijk verschil tussen de soorten:
  • Zes strepen: De meeste varianten, waaronder de Cyphotilapia gibberosa uit het zuidelijke deel van het Tanganyikameer, hebben zes strepen op hun lichaam.
  • Zeven strepen: De “Kigoma”-variant is hierop een uitzondering. Deze heeft zeven strepen.

  Daarnaast hebben veel varianten een prachtige blauwe gloed over hun kop en vinnen. Deze blauwe kleur is vaak intenser bij de zuidelijke gibberosa-varianten en kan soms zelfs blauw-violet lijken. Sommige varianten hebben ook een gele schijn in hun rugvin.

• Geslachtsonderscheid: Het verschil zien tussen mannetjes en vrouwtjes kan lastig zijn. Toch zijn er een paar aanwijzingen. Volwassen mannetjes zijn over het algemeen groter dan vrouwtjes van dezelfde leeftijd, hebben een forsere bult en gedragen zich dominanter in het aquarium.

Herkomst

De Cyphotilapia komt oorspronkelijk uit Afrika, om precies te zijn uit één specifiek meer: het Tanganyikameer. Dit is een van de oudste, grootste en diepste zoetwatermeren ter wereld en een waar paradijs voor cichlidenliefhebbers, met ongeveer 250 verschillende cichlidensoorten.

Je zult de Cyphotilapia echter niet zomaar aan de oever vinden. Het zijn echte diepwaterbewoners. Ze leven het liefst in rotsachtige gebieden op de bodem van het meer, waar ze schuilen in grotten en tussen grote rotsblokken. De lichtinval is op deze dieptes beperkt, wat hun voorkeur voor een wat schemerig aquarium verklaart.

De meeste Cyphotilapia leven op een diepte tussen de 20 en 60 meter. Sommige varianten, zoals de beroemde ‘Blue Zaïre’, zijn zelfs op dieptes van meer dan 60 meter gevonden! Een algemene regel is dat oudere en grotere dieren zich vaak nog dieper terugtrekken dan de jongere vissen. Een uitzondering hierop is de Cyphotilapia sp. “north”, die ook in ondieper water van zo’n 5 meter is gespot.

In deze diepe, rotsachtige wereld leven ze niet alleen. Cyphotilapia vormen grote groepen of kolonies die soms wel uit duizend vissen kunnen bestaan. Ze zwemmen rustig en majestueus samen in hun natuurlijke omgeving.

Omdat het Tanganyikameer zo enorm groot is, zijn er op verschillende plekken rond het meer diverse geografische varianten ontstaan. Zo heb je bijvoorbeeld vissen uit Tanzania, Zambia en de Democratische Republiek Congo. Deze varianten worden in de hobby vaak bij hun vindplaats genoemd (zoals Cyphotilapia gibberosa “Mpimbwe” of “Blue Zaire”) en kunnen net iets andere kleuren of kenmerken hebben.

Gedrag

Cyphotilapia wordt vaak omschreven als een “rustige reus”. Ze zwemmen meestal kalm en majestueus door het aquarium, wat een zeer rustgevende aanblik is. Maar laat je niet misleiden door hun relaxte houding; deze vissen hebben een complex en interessant sociaal leven.

• Een Echte Groepsvis In het Tanganyikameer leven ze in de natuur in enorme groepen, soms wel met duizenden tegelijk. Dit groepsgevoel is essentieel voor hun welzijn. Daarom moet je Cyphotilapia in het aquarium ook altijd in een groep houden van minimaal vier of vijf vissen. In een groep voelen ze zich veiliger en zullen ze hun natuurlijke gedrag laten zien.
• Hiërarchie en Lichaamstaal Binnen de groep ontstaat al snel een duidelijke rangorde. Mannetjes vechten om de hoogste positie. Dit doen ze met indrukwekkend dreiggedrag: ze spreiden hun vinnen, zetten hun keel op om groter te lijken en hun kleuren worden intenser. Soms leidt dit tot een gevecht waarbij ze elkaar bij de bek vastpakken, wat ook wel “bekvechten” wordt genoemd.

  Een vis die de strijd opgeeft, laat dit op een bijzondere manier zien. Hij gaat bijna verticaal in het water hangen, met zijn kop omhoog en toont zijn onbeschermde buik aan de winnaar. Hiermee zegt hij eigenlijk: “Ik geef me over, jij bent de baas.”. De winnaar stopt dan meestal direct met de aanval. Een donkere, bijna zwarte kleur is overigens een duidelijk teken dat de vis zich gestrest of niet prettig voelt. Dit kan komen door een gebrek aan schuilplaatsen, te felle verlichting of ruzies in de groep.

• Een Slimme en Luie Jager Hoewel het een roofvis is die in de natuur vooral kleine visjes eet (zoals Cyprichromis), zul je een Cyphotilapia zelden actief zien jagen. Ze hebben een slimmere, of misschien luiere, tactiek. Ze zijn ’s ochtends vroeg wakker en maken gebruik van het moment dat andere vissen nog slaperig zijn. Dan slaan ze rustig en zonder veel moeite toe.
• Vreedzaam tegenover Anderen Tegenover andere vissoorten zijn ze overdag opvallend vreedzaam en tolerant, zeker als die vissen niet in hun bek passen. Ze laten zich soms zelfs “terroriseren” door kleinere en drukkere vissen en zullen daar niet snel op reageren. Als ze echt gevaar voelen, zullen ze zich niet in een grot verstoppen, maar vluchten ze recht naar beneden, naar de donkere bodem van het aquarium.

Soorten Cyphotilapia

Hieronder vind je de links naar de twee soorten Cyphotilapia: