Anostomidae

Anostomidae

De familie Anostomidae, in de aquariumwereld beter bekend als de kopstaanders, is een opvallende groep vissen die oorspronkelijk uit Zuid-Amerika komt. Ze hebben hun Nederlandse naam niet zomaar gekregen: veel soorten binnen deze familie zwemmen namelijk vaak in een schuine houding, met hun kop naar beneden gericht. Dit doen ze om makkelijker voedsel tussen spleten, stenen en planten te kunnen vinden.

Naam en betekenis

De wetenschappelijke naam van deze familie is Anostomidae. Deze naam is afgeleid van het typegeslacht Anostomus, dat al in 1777 door Scopoli is beschreven. De naam is een samenstelling van twee Oudgriekse woorden: ana, wat “omhoog” betekent, en stoma, wat “mond” of “bek” betekent.

Deze naam is heel toepasselijk gekozen. Vissen uit deze familie hebben namelijk vaak een bovenstandige bek, oftewel een mond die naar boven wijst. Hiermee kunnen ze gemakkelijk voedsel van de onderkant van bladeren of overhangende wortels pakken.

In het Nederlands (en in het Engels als ‘Headstanders’) staan ze bekend als Kopstaanders. Deze naam verwijst naar hun unieke zwemgedrag. Veel soorten uit deze familie zwemmen namelijk niet horizontaal, maar hangen schuin in het water met hun kop naar beneden onder een hoek van ongeveer 45 graden.
Het zijn doorgaans langgerekte vissen met een kenmerkend bekje. Binnen de hobby zijn soorten zoals de Anostomus anostomus (Prachtkopstaander) en diverse soorten uit het geslacht Leporinus bekende verschijningen. Hoewel ze erg mooi en interessant zijn om naar te kijken, zijn het niet altijd de makkelijkste vissen. Sommige soorten kunnen namelijk behoorlijk groot worden en ze staan erom bekend dat ze graag aan aquariumplanten knabbelen. Voor wie een ruim aquarium heeft, zijn het echter geweldige en actieve blikvangers.

Kenmerken

De vissen uit de familie Anostomidae hebben een aantal duidelijke eigenschappen waaraan je ze direct kunt herkennen:

• Lichaamsbouw: De meeste soorten hebben een slank en langgerekt lichaam, wat een beetje doet denken aan de vorm van een sigaar of torpedo.
• De bek: Een belangrijk kenmerk is de kleine mond. Bij veel soorten wijst deze naar boven (bovenstandig). Hiermee kunnen ze uitstekend voedsel zoeken tussen spleten, stenen en planten, en zelfs algen van oppervlakken ‘grazen’.
• Grootte: De lengte verschilt natuurlijk per soort. Een van de bekendste soorten, de Anostomus anostomus, wordt in het aquarium ongeveer 15 centimeter lang. Er zijn echter ook soorten binnen deze familie (zoals bepaalde Leporinus-soorten) die een stuk groter kunnen worden.
• Kleur en patroon: Veel Kopstaanders zijn opvallend getekend. De Prachtkopstaander is bijvoorbeeld goudgeel van kleur en heeft drie brede, zwarte strepen die horizontaal over het hele lichaam lopen. Vaak is de aanzet van de vinnen felrood, wat voor een mooi contrast zorgt.
• Zwemhouding: Zoals de naam al verklapt, zwemmen veel van deze vissen niet recht. Ze hangen vaak stil of zwemmen met hun kop schuin naar beneden gericht.

Herkomst

De familie Anostomidae is afkomstig uit Zuid-Amerika. Het verspreidingsgebied is enorm: je vindt ze in bijna alle grote stroomgebieden van het continent, waaronder het uitgestrekte Amazonegebied, de Orinoco en de Rio de la Plata. Een paar soorten komen zelfs voor in het zuiden van Midden-Amerika (Panama).

In de natuur bewonen ze uiteenlopende biotopen. Veel soorten houden van snelstromend water met een rotsachtige bodem. Hier kunnen ze zich met hun sterke kop en gestroomlijnde lichaam goed staande houden in de stroming. Tussen de spleten van de rotsen zoeken ze beschutting en voedsel.

Andere soorten worden juist gevonden in de zogenaamde ‘igapó’s’ (ondergelopen bossen) en rustigere rivierdelen waar veel hout en wortels in het water liggen. Dit is belangrijk om te weten voor de inrichting van het aquarium: hoewel ze sterk zijn, hebben ze behoefte aan schuilplekken die hun natuurlijke omgeving nabootsen.

Gedrag

Het gedrag van de Anostomidae is minstens zo interessant als hun uiterlijk, maar het vraagt wel om een oplettende eigenaar.

• Zwemhouding: Het meest opvallende gedrag is natuurlijk de zwemhouding. Ze zwemmen vaak schuin met de kop naar beneden. Dit is geen teken van ziekte, maar hun natuurlijke manier om de bodem en planten af te speuren naar voedsel.
• Onderlinge verdraagzaamheid: Hier moet je even opletten. Hoewel ze er vreedzaam uitzien, kunnen ze onderling behoorlijk kattig zijn. Ze vormen vaak een rangorde. In een te kleine groep (bijvoorbeeld 2 of 3 vissen) wordt de zwakste vis vaak voortdurend opgejaagd door de sterkste.

  Tip: Het wordt vaak aangeraden om ze óf als solitair (alleen) te houden, óf in een grote groep van minimaal 6 tot 8 exemplaren. In een grotere groep wordt de agressie verdeeld en krijgt niet één vis steeds de schuld. Dit vereist wel een heel groot aquarium.

• Naar andere vissen: Tegenover andere vissoorten zijn ze meestal vrij vreedzaam, zolang die vissen niet te klein zijn of lange sluiervinnen hebben. Sommige soorten (zoals bepaalde Leporinus-soorten) staan er namelijk om bekend dat ze weleens aan vinnen willen knabbelen.
• Levendigheid: Het zijn actieve zwemmers die veel ruimte nodig hebben. Daarnaast kunnen ze goed springen. Een dekruit op het aquarium is dus absoluut noodzakelijk om te voorkomen dat ze naast de bak belanden.

Geslachten binnen de familie Anostomidae

Hieronder vind je de geslachten binnen de familie Anostomidae en waarvan we soorten hebben opgenomen in onze database: