Gasteropelecus sternicla – Zilver Bijlzalm

Gasteropelecus sternicla – Zilver Bijlzalm

Gasteropelecus sternicla is voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Linnaeus in 1758. In het Nederlands wordt deze fascinerende vis ook wel de Zilver Bijlzalm genoemd.

De geslachtsnaam Gasteropelecus is in 1777 door Scopoli benoemd. Deze naam is afgeleid van twee Griekse woorden: gastḗr (γαστήρ), wat ‘buik’ of ‘abdomen’ betekent, en pélekus (πέλεκυς), wat ‘strijdbijl’ betekent. Dit verwijst naar de opvallende, bijlvormige borstkas van de vis. De soortnaam sternicla is door Linnaeus in 1758 gegeven, maar de exacte etymologie is niet expliciet aangegeven. Het is echter mogelijk dat de naam afkomstig is van het Griekse woord stérnon (στέρνον), wat ‘borst’ of ‘borstkas’ (vooral bij mannen) betekent, eveneens verwijzend naar de diepe, scherpe borstkas van de vis.

Synoniemen: Clupea sternicla, Gasteropelecus argenteus, Gasteropelecus coronatus, Gasteropelecus sternicla marowini, Gasteropelecus sternicla morae, en Salmo gasteropelecus.

Beschrijving

De Zilver Bijlzalm, Gasteropelecus sternicla, is een opvallende verschijning in het aquarium, voornamelijk door zijn unieke lichaamsvorm en gedrag.

De meest kenmerkende eigenschap van de Zilver Bijlzalm is zijn diepe, bijlvormige borstkas, waaraan hij zijn Nederlandse naam ‘Bijlzalm’ te danken heeft. Deze vorm is zo prominent dat de wetenschappelijke geslachtsnaam Gasteropelecus er ook naar verwijst, afgeleid van de Griekse woorden voor ‘buik’ en ‘strijdbijl’. Hoewel de vis een langwerpige vorm heeft, is het vooral de borstkas die de aandacht trekt. De vis heeft een zilverachtige of blanke kleur over zijn kop en flanken, wat ook terugkomt in de Nederlandse namen ‘Zilver Bijlzalm’ en ‘Blanke Bijlzalm’. Er zijn geen specifieke patronen of vlekken op het lichaam aanwezig.

Wat de grootte betreft, bereikt de Zilver Bijlzalm in het wild een maximale standaardlengte van ongeveer 3,9 centimeter. In een aquarium kunnen exemplaren echter iets groter worden, tot wel 6,5 centimeter in totale lengte.

Verschillen tussen Mannen en Vrouwen

Er zijn duidelijke fysieke verschillen tussen de mannetjes en vrouwtjes van de Zilver Bijlzalm. De vrouwtjes zijn over het algemeen groter en imposanter dan de mannetjes. Er zijn gedragsverschillen tussen de seksen of specifieke kenmerken van juveniele exemplaren ten opzichte van volwassen vissen.

Gedrag en Temperament

De Zilver Bijlzalm is een vreedzame scholenvis die zich voornamelijk in de bovenste waterlagen van het aquarium ophoudt. Ze leven van nature in groepen aan het wateroppervlak. Het is belangrijk om deze vissen in een groep te houden, bij voorkeur van minimaal 6 of meer individuen, en idealiter 9 of meer in een aquarium van minimaal 100 liter. Een groepsverband is heel belangrijk voor hun welzijn; eenzame individuen raken snel gestrest en zijn daardoor vatbaarder voor ziekten.

De Zilver Bijlzalm is het algemeen een vreedzame soort die geen gedragsproblemen vertoont in een gezelschapsaquarium. Ze zijn snel en behendig, en jagen actief op kleine prooien aan het wateroppervlak. Een opvallend gedragskenmerk is hun vermogen om te springen. Ze staan bekend als uitstekende springers, een eigenschap die ze in de natuur gebruiken om van leefgebied te wisselen of om aan roofdieren te ontsnappen.

Levensverwachting

In een aquarium kunnen Zilver Bijlzalmen een leeftijd bereiken van ongeveer 5 jaar. Over hun levensverwachting in het wild is geen informatie beschikbaar in de documenten.

Biotoop

De Zilver Bijlzalm is een zoetwatervis die van nature voorkomt in Zuid-Amerika. Hun geografische verspreidingsgebied omvat de rivierbekkens van de Amazone, Orinoco en het Guiana-schild in landen zoals Brazilië, Frans-Guyana, Guyana, Peru, Suriname en Venezuela. In Brazilië zijn ze specifiek te vinden in de staten Acre, Amazonas, Goiás, Mato Grosso, Mato Grosso do Sul, Pará en Rondônia. Ze zijn ook waargenomen in het stroomgebied van de Paraguay-rivier in Brazilië. Recent onderzoek heeft hun verspreidingsgebied uitgebreid met de Pindaré-rivier, de Mearim-rivier, de Munim-rivier, de Itapecuru-rivier en de Itacaiunas-rivier, die deel uitmaken van het Tocantins-rivierbekken in de Braziliaanse staten Maranhão en Pará.

Deze vissen leven voornamelijk in langzaam stromende en stilstaande wateren, zoals kreken en moerassen. Ze zijn van nature te vinden nabij het wateroppervlak. Hoewel de specifieke onderwaterbegroeiing of de begroeiing langs de oevers niet gedetailleerd wordt beschreven in de beschikbare informatie, duidt hun voorkeur voor langzaam stromend of stilstaand water vaak op de aanwezigheid van waterplanten en oevervegetatie.

De Zilver Bijlzalm is een carnivoor, wat betekent dat ze jagen op kleine prooien. Ze zijn echter zelf ook prooi voor andere dieren. Een opvallend kenmerk van deze vissen is hun vermogen om uitstekend te springen. Ze gebruiken deze vaardigheid in de natuur om van leefgebied te wisselen of om te ontsnappen aan roofdieren. Dit gedrag benadrukt dat ze natuurlijke vijanden hebben waarvoor ze moeten vluchten.

De natuurlijke omgeving van de Zilver Bijlzalm kenmerkt zich door een tropisch klimaat, met watertemperaturen die variëren tussen 23 en 27 °C. Hun leefgebied heeft te maken met seizoensgebonden overstromingen en droogtes.

Dieet

Het dieet van de Zilver Bijlzalm, zowel in het wild als in het aquarium, is een belangrijk aspect voor hun welzijn en gezondheid. Deze vissen zijn van nature carnivoor, wat betekent dat ze vleeseters zijn en zich voeden met dierlijk materiaal.

Dieet in het Wild

In hun natuurlijke habitat voeden Zilver Bijlzalmen zich voornamelijk met kleine ongewervelde dieren. Hun dieet bestaat uit wormen, kleine kreeftachtigen (schaaldieren) en insecten. Ze zijn bijzonder bedreven in het vangen van insecten die op of zelfs boven het wateroppervlak leven. Een studie heeft aangetoond dat een groot deel van hun dieet, met name 99,6%, uit insecten bestaat, waarvan het merendeel (87,6%) landinsecten zijn die op het water terechtkomen. Ze jagen op deze prooien met behulp van hun snelheid en behendigheid. Het is ook bekend dat ze uit het water springen om vliegende insecten te vangen, een fascinerend gedrag dat hun aanpassing aan het leven aan het wateroppervlak benadrukt.

Dieet in het Aquarium

Voor het succesvol houden van Zilver Bijlzalmen in een aquarium is een gevarieerd en passend dieet essentieel. Aangezien ze carnivoor zijn, moeten ze voornamelijk dierlijk voedsel krijgen.

Hoewel ze in eerste instantie soms wat terughoudend kunnen zijn met het accepteren van droogvoer, zoals vlokken of korrels, zullen ze dit over het algemeen na verloop van tijd leren eten. Het is wel belangrijk dat een aanzienlijk deel van hun dieet bestaat uit levend en bevroren voer. Denk hierbij aan voedsel zoals muggenlarven en Daphnia (watervlooien). Fruitvliegjes (Drosophila), vooral die verrijkt zijn met voedingsstoffen (gut-loaded), zijn een uitstekende voedselbron voor deze vissen.

Een belangrijk aandachtspunt bij het voeren van Zilver Bijlzalmen is dat ze uitsluitend voedsel van het wateroppervlak eten. Zorg er daarom voor dat het voer dat u aanbiedt blijft drijven. Om tekorten aan voedingsstoffen te voorkomen, is het aan te raden om de soorten voer af te wisselen. Het is beter om meerdere kleine porties per dag te voeren dan één grote maaltijd, en overvoeding moet worden vermeden om watervervuiling tegen te gaan.

Het Aquarium

Het succesvol houden van de Zilver Bijlzalm in een aquarium vereist aandacht voor specifieke details, met name wat betreft de grootte van het aquarium, de inrichting, de waterwaarden en de keuze van medebewoners.

Aquariumgrootte en Inrichting

Voor een groep Zilver Bijlzalmen is een aquarium van minimaal 80 centimeter aan te raden, hoewel een langer aquarium van 100 centimeter of meer de voorkeur heeft om voldoende zwemruimte aan het wateroppervlak te bieden. Deze vissen zijn scholenvisjes en voelen zich het meest op hun gemak in een groep van minimaal 6, maar liever 9 of meer individuen, en idealiter 12 of meer. Het houden van een grotere groep draagt bij aan hun gevoel van veiligheid en stimuleert hun natuurlijke gedrag.

De inrichting van het aquarium moet hun natuurlijke habitat nabootsen. Een belangrijk element is de aanwezigheid van veel drijfplanten op het wateroppervlak. Deze planten bieden niet alleen schuilplaatsen en een gevoel van veiligheid voor deze van nature schuwe vissen, maar helpen ook om het licht te dimmen, wat ze prettig vinden. Naast drijfplanten kan het aquarium worden verrijkt met drijfhout, takken, wortels en bladstrooisel op de bodem, wat een natuurlijke uitstraling geeft en bijdraagt aan hun welzijn.

Wat het substraat betreft, is zand de meest geschikte keuze. Het is heel belangrijk dat het aquarium een zeer goed sluitende dekruit heeft, zonder enige openingen. Zilver Bijlzalmen zijn namelijk uitstekende springers en kunnen gemakkelijk uit het aquarium springen, zelfs over afstanden van enkele meters, om te ontsnappen of insecten te vangen. Zorg ervoor dat alle gaten waar apparatuur doorheen loopt, zoals filterslangen, goed worden afgedicht, bijvoorbeeld met filterspons.

Waterwaarden

De Zilver Bijlzalm gedijt het beste in zacht tot matig hard, licht zuur tot neutraal water. De ideale watertemperatuur ligt tussen 23 en 28 °C. De pH-waarde moet tussen 5.5 en 7.5 liggen, en de waterhardheid (dH) tussen 2 en 15. Zacht, zuur water kan worden bevorderd door het gebruik van turf in het aquariumfilter. Het is belangrijk om de waterkwaliteit nauwlettend in de gaten te houden, aangezien deze vissen gevoelig kunnen zijn voor verhoogde nitraatwaarden en schommelingen in de watersamenstelling.

Geschikte en Ongeschikte Medebewoners

De Zilver Bijlzalm is een vreedzame vis die goed samengaat met andere niet-agressieve soorten. Ze zijn echter van nature schuw en nerveus, en zullen niet goed concurreren om voedsel met drukke of agressieve vissen. Daarom is het belangrijk om medebewoners te kiezen die ook vreedzaam zijn en die bij voorkeur andere waterlagen bewonen, zodat er geen directe concurrentie is.

Geschikte medebewoners zijn onder andere kleine, vreedzame tetrasoorten, potloodvissen, pantsermeervallen, dwergcichliden zoals Apistogramma of Mikrogeophagus, en kleinere Loricariidae (harnasmeervallen). Vermijd het samenhouden van Zilver Bijlzalmen met grotere, roofzuchtige vissen die hen als prooi zouden kunnen zien.

Kweek van Gasteropelecus sternicla – Zilver Bijlzalm

Het kweken van de Zilver Bijlzalm, Gasteropelecus sternicla, in een aquarium is een enorme uitdaging en is, volgens de beschikbare informatie, nog niet succesvol nagekweekt in aquaria. Heb je zelf met deze soort gekweekt of heb je informatie gevonden over de kweek, dan horen we dit graag!

Bijzonderheden

De Zilver Bijlzalm, Gasteropelecus sternicla, is een vissoort die door zijn unieke kenmerken en gedrag een bijzondere plaats inneemt in de aquariumhobby. Naast de reeds besproken aspecten zijn er nog enkele opmerkelijke bijzonderheden die deze vissoort fascinerend maken.

• Een van de meest opvallende eigenschappen van de Zilver Bijlzalm is hun vermogen om korte afstanden boven het wateroppervlak te “vliegen”. Dit doen ze met behulp van hun karakteristieke borstvinnen, die lijken op vleugels. Dit is een unieke aanpassing die hen in staat stelt om in hun natuurlijke habitat te ontsnappen aan roofdieren of om van het ene waterlichaam naar het andere te springen, vooral tijdens perioden van overstroming of droogte. Dit verklaart ook waarom een goed afgesloten aquarium met dekruiten absoluut noodzakelijk is, aangezien ze zelfs bij schrikreacties uit het water kunnen springen.
• De Zilver Bijlzalm is een echte oppervlaktebewoner. Hun bijlvormige lichaam is perfect aangepast aan dit leven aan het wateroppervlak, waar ze jagen op insecten die op of boven het water leven. Dit betekent ook dat ze uitsluitend voedsel van het wateroppervlak eten, een belangrijk detail voor aquarianen bij het voeren.
• Ondanks hun specifieke behoeften en gedrag, worden Zilver Bijlzalmen vaak als geschikt beschouwd voor beginners in de aquariumhobby. Dit komt door hun vreedzame karakter en het feit dat ze relatief eenvoudig te verzorgen zijn, mits hun specifieke eisen voor huisvesting en voeding in acht worden genomen. Ze zijn een uitstekende keuze voor aquarianen die geïnteresseerd zijn in het observeren van fascinerend gedrag, zoals hun “vlieg”- en springvermogen en hun actieve leven aan het wateroppervlak.
• Tot slot blijft de kweek van de Zilver Bijlzalm in het aquarium een grote uitdaging. Tot op heden is er geen succesvolle nakweek in aquaria gedocumenteerd, wat deze soort extra bijzonder maakt voor de toegewijde aquariaan die wellicht een poging wil wagen om dit mysterie te ontrafelen.

Conclusie

De Zilver Bijlzalm – Gasteropelecus sternicla is een fascinerende en over het algemeen geschikte vis voor beginners in de aquariumhobby. Hun unieke bijlvormige lichaam en voorkeur voor de wateroppervlakte maken ze tot een bijzondere verschijning. Een cruciale aanbeveling is het gebruik van een goed afgesloten aquarium met dekruiten, aangezien deze vissen uitstekende springers zijn en zelfs kunnen “vliegen” over korte afstanden om te ontsnappen of insecten te vangen. Ze zijn schoolvissen en gedijen het beste in groepen van minimaal zes tot negen individuen, wat hun natuurlijke gedrag stimuleert en stress vermindert.

Deze vreedzame vissen zijn actieve oppervlaktebewoners en eten uitsluitend voedsel dat op het water drijft, wat een belangrijk aandachtspunt is bij het voeren. Hoewel ze relatief eenvoudig te verzorgen zijn, is hun kweek in het aquarium nog niet succesvol gedocumenteerd, wat een uitdaging blijft voor de ervaren aquariaan. Mijn ervaring leert dat de Zilver Bijlzalm een boeiende toevoeging is aan een gezelschapsaquarium, mits hun specifieke behoeften aan ruimte, groepsgrootte en een veilige omgeving worden gerespecteerd. Ze bieden een unieke kijk op het leven aan het wateroppervlak.

Auteur

Copyright foto’s

AquariumGlaser.de

Referenties

Annotated checklist of the freshwater fishes of Suriname