Bryconalestes longipinnis – Geeloog Kongozalm

Bryconalestes longipinnis – Geeloog Kongozalm

Bryconalestes longipinnis werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Albert Günther in 1864. In de aquariumhobby staat de soort in Nederland en België vooral bekend onder de Nederlandse naam Geeloog Kongozalm. Soms wordt de vis ook wel de Afrikaanse Karperzalm of Langvin Karperzalm genoemd. De soort behoort tot de familie Alestidae, die we in het Nederlands de Afrikaanse Karperzalmen noemen. Deze familie valt onder de orde Characiformes.

De wetenschappelijke naam geeft ons informatie over het uiterlijk en de relatie tot andere vissen. De geslachtsnaam Bryconalestes is een samenstelling die verwijst naar twee andere geslachten binnen de karperzalmen, namelijk Brycon en Alestes. De soortnaam longipinnis is afgeleid van het Latijn. Hierbij staat ‘longi’ voor lang en ‘pinnis’ voor vin. Dit is een verwijzing naar de rugvin van de mannetjes, die bij volwassen dieren opvallend lang kan worden.

Het is belangrijk om te weten dat deze vis in veel oudere literatuur en op internet nog vaak te vinden is onder zijn synoniemen. De bekendste hiervan is Brycinus longipinnis. Recent wetenschappelijk onderzoek heeft ervoor gezorgd dat de soort is verplaatst naar het geslacht Bryconalestes. Een ander synoniem dat je in heel oude boeken kunt tegenkomen is Alestes longipinnis. Ondanks de naamswijzigingen gaat het in alle gevallen om dezelfde vis.

Synoniemen: Alestes longipinnis, Brachyalestes longipinnis, Bryconalestes longipinnis longipinnis, Alestes chaperi, Bryconalestes longipinnis chaperi, Brycinus longipinnis bagbeensis.

Beschrijving

De Geeloog Kongozalm heeft een langgerekt en zijdelings afgeplat lichaam. De bouw is gestroomlijnd, wat verraadt dat het snelle zwemmers zijn. De basiskleur van het lichaam is geel met een gouden iriserende glans. De rug is vaak wat donkerder en neigt naar bruin of olijfgroen, terwijl de buik lichter van kleur is. Op de staartwortel bevindt zich een brede, zwarte band die doorloopt tot in de staartvin. Zoals de Nederlandse naam al aangeeft, is het bovenste deel van de iris in het oog opvallend geel tot oranje gekleurd.

Er is een duidelijk verschil te zien tussen de mannetjes en de vrouwtjes. De mannetjes worden aanzienlijk groter en kunnen een lengte bereiken van ongeveer 12,50 centimeter. Vrouwtjes blijven doorgaans kleiner en zijn wat voller van bouw. Het meest opvallende kenmerk van de volwassen mannetjes is de rugvin. De vinstralen van de rugvin zijn sterk verlengd en kunnen in sommige gevallen bijna tot aan de staartvin reiken. Daarnaast hebben mannetjes vaak een melkachtig witte rand aan de aarsvin, die een bolle vorm heeft. Bij vrouwtjes is de aarsvin recht of licht hol en ontbreken de verlengde vinstralen en de felle kleuren. De vinnen van de man kunnen ook een paarsige gloed laten zien.

Jonge vissen lijken qua uiterlijk sterk op de vrouwtjes. Ze zijn zilverkleurig en missen nog de specifieke vinvormen van de volwassen mannetjes. Pas naarmate ze ouder worden, beginnen de mannen hun karakteristieke vinnen en diepere kleuren te ontwikkelen.

Wat betreft het karakter is Bryconalestes longipinnis een actieve en vreedzame scholenvis. Het zijn echte zwemmers die zich vooral ophouden in de bovenste en middelste waterlagen van het aquarium. Ze zijn zelden agressief naar andere vissen, maar door hun grootte en drukke zwemgedrag kunnen ze schuwe of heel kleine medebewoners wel intimideren of verdringen bij het voeren. In een groep van voldoende grootte voelen ze zich het veiligst en laten ze hun natuurlijkste gedrag zien. In een goed verzorgd aquarium kunnen deze vissen een leeftijd bereiken van vijf tot acht jaar.

Biotoop

De Geeloog Kongozalm komt oorspronkelijk uit West-Afrika. Het verspreidingsgebied is enorm uitgestrekt en loopt langs de kuststrook van het continent. De soort wordt gevonden in rivieren vanaf Gambia en Sierra Leone tot aan de monding van de rivier de Congo en zelfs in Angola. Ze komen veel voor in grote riviersystemen in landen zoals Nigeria, Kameroen en Ghana, maar ook in de Nigerdelta en aan de Goudkust. Specifieke riviersystemen waar ze voorkomen zijn onder andere de Agnébi, Bandama, Volta, Cavally en Sanaga rivieren.

Deze vissen bewonen voornamelijk de grotere rivieren en stromende beken. Een interessant feit is dat ze soms ook worden waargenomen in de mondingen van rivieren, dicht bij de zee. Hierdoor kunnen sommige populaties in de natuur tegen licht brak water (een mix van zoet en zout water), hoewel ze in het aquarium doorgaans in zoet water worden gehouden. Ze geven de voorkeur aan helder water met een redelijke stroming. De Geeloog Kongozalm geeft de voorkeur aan het leven in rustige en ondiepe wateromgevingen, zoals moerassen, meren en rivieren. Ze houden zich bij voorkeur in de middelste en bovenste waterlagen op.

In hun natuurlijke omgeving bevinden de vissen zich meestal in de open waterzones, maar ze zoeken ook de beschutting op. Ze zwemmen graag in de buurt van de oevers waar planten en bomen over het water hangen. Deze overhangende vegetatie zorgt niet alleen voor schaduw, maar is ook cruciaal voor hun voedselvoorziening doordat er insecten uit de bomen in het water vallen. De bodem van deze rivieren bestaat vaak uit zand, modder of kiezels. Omdat de Geeloog Kongozalm vooral in de bovenste waterlagen leeft, hebben ze echter weinig direct contact met het substraat.

Wat betreft voedsel zijn het in de natuur echte opportunisten. Het dieet bestaat voornamelijk uit insecten die op het wateroppervlak landen of in de stroming meedrijven. Daarnaast jagen ze op muggenlarven, kleine kreeftachtigen en wormpjes. Zelf moeten ze oppassen voor grotere roofvissen en watervogels, zoals reigers en ijsvogels, die in deze rivieren op jacht zijn.

Dieet

In de natuur is de Geeloog Kongozalm voornamelijk een insecteneter. Ze azen voortdurend op vliegjes, muggen en kevers die op het wateroppervlak vallen. Daarnaast eten ze kleine waterdiertjes zoals larven en kreeftachtigen die met de stroming meedrijven. Omdat het actieve zwemmers zijn, verbruiken ze veel energie en zijn ze vrijwel de hele dag op zoek naar voedsel.

In het aquarium is deze soort gelukkig geen lastige eter. Ze accepteren vrijwel al het standaardvoer. Een basis van hoogwaardig droogvoer, zoals vlokken of klein granulaat, wordt goed gegeten. Het is wel belangrijk dat het voer enige tijd blijft drijven of langzaam zinkt. De vissen pakken het voedsel namelijk het liefst van het wateroppervlak of uit de open waterkolom. Voer dat op de bodem ligt, laten ze meestal liggen, tenzij ze erg hongerig zijn.

Om de vissen gezond te houden en hun kleuren mooi uit te laten komen, is afwisseling noodzakelijk. Geef daarom regelmatig levend voer of diepvriesvoer. Vooral witte en zwarte muggenlarven, watervlooien (daphnia) en pekelkreeftjes (artemia) zijn favoriet. Een echte traktatie voor deze vissen zijn fruitvliegen (bij voorkeur de vleugelloze variant). Omdat deze vliegen op het water blijven drijven, stimuleert dit het natuurlijke jachtgedrag van de Geeloog Kongozalm.

Een veelgemaakte fout bij het voeren van deze soort is het geven van te grote brokken. Hoewel de vissen redelijk groot worden, is hun bek niet enorm. Pas de grootte van het voer hierop aan. Let er ook op dat je niet te veel voert. Het zijn gulzige eters die snel bij het voer zijn. Als ze samen worden gehouden met rustige of langzame vissen, bestaat de kans dat de medebewoners te weinig krijgen. Een oplossing hiervoor is om het voer verspreid over het wateroppervlak aan te bieden, zodat iedereen een kans krijgt.

Het Aquarium

Omdat de Geeloog Kongozalm een actieve zwemmer is die behoorlijk groot kan worden, is een ruim aquarium noodzakelijk. Voor een kleine groep is een aquarium met een lengte van minimaal 120 centimeter vereist. Echter, om een mooie school van deze vissen echt tot hun recht te laten komen en ze de ruimte te geven om hun baantjes te trekken, is een lengte van 150 centimeter of meer aan te raden. Een dekruit of gesloten lichtkap is belangrijk; deze vissen zijn uitstekende springers en kunnen bij schrikken anders makkelijk uit het aquarium springen.

Bij de inrichting van het aquarium moet de nadruk liggen op vrije zwemruimte. Zorg dat het midden van de bak open blijft, zodat de school onbelemmerd heen en weer kan zwemmen. Aan de zijkanten en tegen de achterwand kun je dichte beplanting plaatsen. Dit geeft de vissen een veilig gevoel en biedt een schuilplaats als ze zich even terug willen trekken. Omdat ze zich in de bovenste waterlagen bevinden, worden drijfplanten ook gewaardeerd. Deze dempen het licht een beetje, wat de kleuren van de vissen beter doet uitkomen. Zorg wel dat er nog voldoende open wateroppervlak overblijft om te voeren.

De waterkwaliteit is belangrijk, al is deze soort redelijk flexibel. Ze doen het het beste in water met een temperatuur tussen de 22 en 26 graden Celsius. De zuurgraad (pH) mag variëren tussen de 6,0 en 7,5. Qua hardheid stellen ze weinig specifieke eisen, zolang het water niet extreem hard is. Omdat ze van oorsprong uit stromende rivieren komen, mag er best wat stroming in het aquarium staan. Dit zorgt bovendien voor voldoende zuurstof in het water.

Qua medebewoners is de Bryconalestes longipinnis een verdraagzame vis. Ze kunnen uitstekend worden gehouden in een speciaalaquarium met een West-Afrikaans thema. Denk hierbij aan andere Afrikaanse Karperzalmen zoals de gewone Kongozalm (Phenacogrammus interruptus), meervallen zoals Synodontis-soorten en dwergcichliden zoals de Kersenbuik (Pelvicachromis pulcher).

Combineer ze liever niet met hele kleine of heel rustige vissen. Door het formaat en het drukke zwemgedrag van de Geeloog Kongozalm kunnen kleine visjes zoals nanovisjes of garnalen als voedsel worden gezien, of ze kwijnen weg door de stress. Ook vissen met lange sluiervinnen die langzaam zwemmen zijn geen goede combinatie, omdat ze niet kunnen concurreren om voedsel.

Kweekaquarium en Conditioneren

De kweek van de Geeloog Kongozalm is in gevangenschap mogelijk, maar wordt als vrij lastig beschouwd en gebeurt niet vaak “per ongeluk”. In een gezelschapsaquarium is de kans op overlevende jongen nihil, omdat de ouders en andere vissen de eieren en jonge visjes direct zullen opeten. Voor een serieuze kweekpoging is daarom een apart kweekaquarium noodzakelijk.

Het kweekaquarium hoeft niet zo groot te zijn als de hoofdbak, maar een lengte van 80 tot 100 centimeter is wel aan te raden vanwege de grootte van de ouderdieren. De inrichting moet simpel maar functioneel zijn. Omdat deze vissen eierrovers zijn, moet de bodem worden beschermd. Dit kan door een rooster op de bodem te leggen waar de eieren doorheen vallen, of door een dikke laag knikkers te gebruiken. Ook een grote hoeveelheid Javamos of andere fijnbladerige planten (zoals Hoornblad) op de bodem kan helpen om de eieren te verbergen.

Het water in het kweek aquarium moet zacht en licht zuur zijn (pH rond 6,0 – 6,5). De temperatuur mag iets hoger zijn dan in het hoofdaquarium, rond de 26 tot 27 graden Celsius. Gedempte verlichting is erg belangrijk, want de vissen zetten liever niet af in fel licht.

Het conditioneren van de ouderdieren is een cruciale stap. Kies een gezond, volwassen koppel of een kleine groep (bijvoorbeeld één mannetje en twee vrouwtjes) die goed doorvoed zijn. Voer ze in de weken voorafgaand aan de kweek rijkelijk met levend voer of hoogwaardig diepvriesvoer, zoals zwarte muggenlarven en fruitvliegen. Dit zorgt ervoor dat de vrouwtjes veel eieren aanmaken (kuit schieten). Wanneer de vrouwtjes duidelijk dikker en ronder zijn van de eitjes, kunnen ze samen met het mannetje in de kweekbak worden geplaatst.

Het Afzetten

De paring vindt meestal plaats in de vroege ochtenduren, wanneer de eerste lichtstralen het aquarium bereiken. Als het koppel goed geconditioneerd is en zich op zijn gemak voelt in de kweekbak, zal het mannetje beginnen met baltsen. Hij toont dan zijn mooiste kleuren en zwemt pronkend om het vrouwtje heen, waarbij hij zijn vinnen wijd spreidt. Hij probeert haar te verleiden om naar de plek te zwemmen waar hij wil paren, vaak boven de planten of het afzetmedium.

De Geeloog Kongozalm is een vrijlegger. Dat betekent dat ze geen nest bouwen en geen specifieke plek hebben waar ze de eitjes opplakken. Tijdens de daadwerkelijke paring zwemmen het mannetje en vrouwtje zij aan zij. In een trillende beweging worden de eitjes en het sperma tegelijkertijd in het open water losgelaten.

Een volwassen, gezond vrouwtje kan een aanzienlijk aantal eieren leggen, soms wel enkele honderden per afzetting (200 tot 300 stuks). De eieren zijn niet klevend en zinken vrij snel naar de bodem. Daar vallen ze tussen de knikkers, het rooster of in het Javamos. Dit is het moment waarop de inrichting van de kweekbak zijn werk moet doen.

Direct na het afzetten is het van groot belang om de ouderdieren uit de kweekbak te vangen en terug te zetten in hun eigen aquarium. Zoals eerder genoemd, kennen deze vissen geen ouderzorg en zien ze hun eigen eieren als een lekkere snack. Als je de ouders laat zitten, zullen ze waarschijnlijk een groot deel van het legsel opeten.

Opgroeien van de Jonge Vissen

De eieren van Bryconalestes longipinnis komen, afhankelijk van de watertemperatuur, na ongeveer 4 tot 6 dagen uit. Dit is relatief lang vergeleken met veel andere karperzalmen. Na het uitkomen teren de larfjes nog enige tijd op hun dooierzak. Ze hangen dan vaak stil aan de planten of liggen op de bodem. Pas wanneer de dooierzak volledig is opgebruikt, gaan de jonge visjes vrij rondzwemmen op zoek naar voedsel.

Zodra de jongen vrijzwemmen, moet er gestart worden met voeren. Omdat de larven in het begin nog erg klein zijn, hebben ze zeer fijn voedsel nodig. Pantoffeldiertjes (infusoria) zijn ideaal als startvoer. Ook commercieel stofvoer voor pasgeboren vissen kan worden gebruikt. Na een paar dagen tot een week zijn de visjes groot genoeg om pas uitgekomen Artemia-naupliën te eten. Dit levende voer is zeer voedzaam en stimuleert de groei enorm.

Het grootbrengen van de jonge vissen vereist aandacht voor de waterkwaliteit. Omdat er in een kweekbak met jonge visjes vaak en veel gevoerd wordt, kan het water snel vervuilen. Dit is dodelijk voor de jongen. Voer daarom kleine beetjes meerdere keren per dag en hevel dagelijks voorzichtig de voedselresten en uitwerpselen van de bodem af. Vul dit aan met vers water van dezelfde temperatuur en waarden.

De groeisnelheid van de jongen kan variëren. Het is verstandig om de grotere exemplaren op termijn te scheiden van de kleinere, om te voorkomen dat de grootste jongen al het voedsel wegkapen of hun kleinere broertjes en zusjes gaan pesten. Naarmate ze groeien, kun je langzaam overstappen op groter voer zoals fijngewreven vlokvoer en fijn diepvriesvoer. Na enkele maanden beginnen de jonge vissen op hun ouders te lijken, al duurt het nog een hele tijd voordat ze volledig uitgegroeid zijn en hun volwassen kleuren krijgen.

Bijzonderheden

Een bijzonder aspect van Bryconalestes longipinnis is hun gevoeligheid voor stress en geluid. Net als veel andere Karperzalmen beschikken ze over het zogenaamde ‘orgaan van Weber’. Dit is een anatomische verbinding tussen de zwemblaas en het binnenoor, waardoor ze extreem goed kunnen horen. Ze nemen trillingen in het water, en zelfs geluiden van buiten het aquarium, veel sterker waar dan veel andere vissen. Harde geluiden, zoals bonken op het glas of harde muziek met veel bastonen, kunnen de vissen veel stress bezorgen en schrikreacties veroorzaken.

Daarnaast is de naamgeving in de handel soms verwarrend. Er bestaan diverse populaties van deze soort in het enorme verspreidingsgebied in Afrika. Hierdoor kunnen er kleine kleurverschillen zijn tussen vissen uit verschillende riviersystemen. Sommige varianten hebben rodere vinnen, terwijl andere meer geel vertonen. In de wetenschap wordt nog onderzocht of het hier echt om één soort gaat, of dat het een complex van zeer nauw verwante soorten betreft. Voor de aquariumhouder maakt dit qua verzorging gelukkig weinig uit.

Qua beschermingsstatus staat de Geeloog Kongozalm op de Rode Lijst van de IUCN (International Union for Conservation of Nature) geclassificeerd als ‘Least Concern’ (niet bedreigd). Dit komt door hun enorme verspreidingsgebied en grote aantallen in het wild. Toch is het altijd goed om in de aquariumhandel te vragen naar nakweekvissen in plaats van wildvang. Nakweek is vaak beter gewend aan aquariumomstandigheden en het spaart de natuurlijke populaties.

Een leuk feitje is dat de mannetjes, als ze in topconditie zijn en willen imponeren, hun rugvin niet alleen opzetten, maar er ook mee kunnen ‘zwaaien’ of trillen richting vrouwtjes of concurrenten. Dit gedrag is prachtig om te observeren en een teken dat de vissen zich goed voelen.

Conclusie

De Geeloog Kongozalm is een schitterende aanwinst voor de liefhebber van grotere aquaria. Met hun gouden glans, opvallende gele ogen en de sierlijke vinnen van de mannetjes zijn het echte blikvangers. Het zijn actieve zwemmers die leven in de bovenste waterlagen en het beste tot hun recht komen in een ruime school. Ze vragen een aquarium van minimaal 120 centimeter, maar liever nog groter, met veel zwemruimte en wat stroming. Qua voeding zijn ze niet kieskeurig, zolang ze maar gevarieerd eten krijgen, inclusief insectenachtig voer.

Deze soort is zeer geschikt voor zowel de beginnende als de gevorderde aquariaan, mits men rekening houdt met hun ruimtebehoefte en springgedrag. Ze zijn vreedzaam en passen goed in een gezelschapsbak met robuuste medebewoners of in een speciaal West-Afrika biotoop. Hoewel de kweek een uitdaging kan zijn en een aparte bak vereist, is het houden van deze vissen op zich niet moeilijk. Wie zorgt voor schoon water, ruimte en goed voer, zal jarenlang plezier hebben van deze levendige en elegante Afrikanen.

Video

Auteur

Copyright foto’s

Hristo Hristov
Jan Bukkems – Aquavisie
John de Lange