Apistogramma paucisquamis
Apistogramma paucisquamis werd voor het eerst beschreven door Kullander & Staeck in 1988. Ze behoren tot de familie Cichlidae, de cichliden.
De geslachtsnaam Apistogramma komt van het Grieks: “apisto” betekent onzeker en “gramma” betekent teken of grafisch symbool . De exacte betekenis in deze context is niet geheel duidelijk, maar het kan verwijzen naar de verwarring rondom de classificatie van deze vissen of naar een kenmerkend patroon op hun lichaam. De soortnaam paucisquamis is Latijn en betekent “met weinig schubben”, verwijzend naar het verminderde aantal schubben rond de staartwortel, een onderscheidend kenmerk van deze soort.
Beschrijving
Apistogramma paucisquamis heeft een langwerpig, zijdelings afgeplat lichaam. De kop is over het algemeen grijsachtig, met een donkere postorbitale streep (achter het oog) en soms een lichte preorbitale streep (voor het oog). De flanken vertonen een grijzige basiskleur met twee parallelle, donkere horizontale banden; een bovenste, die doorloopt tot de staartwortel, en een onderste, die van de borstvinnen tot aan de staartwortel loopt. Tussen deze banden bevindt zich een lichtere zone. Een ronde, zwarte vlek is vaak aanwezig in de bovenste band. De schubben rond de staartwortel zijn gereduceerd in aantal (12 in plaats van de gebruikelijke 16 bij andere Apistogramma soorten). De staartvin is gevorkt en heeft vaak verticale strepen of vlekken. De kleur van de vinnen varieert; ze kunnen grijsachtig, oranje, roodachtig of blauwachtig zijn, afhankelijk van het individu en de stemming. De maximale grootte is ongeveer 3-4 cm standaardlengte (SL), mannetjes worden iets groter dan vrouwtjes. De mannen bereiken een maximale totale lengte van 5 centimeter en de vrouwen blijven iets kleiner met 4 centimeter.
Geslachts- en Leeftijdsverschillen:
Mannetjes zijn over het algemeen groter en kleurrijker dan vrouwtjes. De kleurvariatie bij mannetjes is aanzienlijk, variërend van oranje tot grijsbruin, met verschillende tinten blauw en rood in de vinnen. Vrouwtjes zijn meestal minder opvallend gekleurd. Juveniele exemplaren lijken op de volwassen vrouwtjes, maar zijn kleiner en minder fel gekleurd. Gedragsverschillen tussen de seksen zijn vooral zichtbaar tijdens de voortplanting, waarbij mannetjes territoriaal gedrag vertonen en vrouwtjes de eieren verzorgen.
Gedrag en Temperament:
Apistogramma paucisquamis is over het algemeen een vreedzame vis, maar kan territoriaal zijn, vooral tijdens de voortplanting. Ze leven meestal als paar, maar kunnen ook in kleine groepen voorkomen. Ze zijn bodembewoners en geven de voorkeur aan schuilplaatsen tussen planten, stenen en hout. Ze zijn relatief schuw en kunnen zich verstoppen in de aanwezigheid van grotere vissen. Ze zijn niet agressief tegenover niet-territoriale vissen, maar kunnen wel agressief zijn tegenover soortgenoten en andere territoriale vissen, vooral als de ruimte beperkt is.
Levensverwachting:
De levensverwachting van Apistogramma paucisquamis in het wild is onbekend. In een aquarium kunnen ze 2 tot 3 jaar oud worden.
Biotoop
Apistogramma paucisquamis komt van nature voor in Brazilië. Ze leven in het Amazonebekken, specifiek in het midden en de onderste delen van de Rio Negro.
Het zijn riviervissen die leven in de Rio Negro, in ondiepe baaien en kreken langs de oevers. Hun natuurlijke habitat bestaat uit zwarte water biotopen met helder, thee-kleurig water. De bodem is bedekt met een dikke laag dode bladeren, die beschutting bieden. De oevers zijn begroeid met bomen en er is weinig tot geen onderwaterbegroeiing.
Dieet van Apistogramma paucisquamis
De informatie over het dieet van Apistogramma paucisquamis in het wild is beperkt. Uit onderzoek van de darminhoud van enkele exemplaren bleek dat ze een omnivoor dieet hebben maar de neigen naar een voorkeur voor vleesachtig voer. Dit suggereert dat ze zich voeden met een mix van kleine ongewervelden en mogelijk wat plantaardig materiaal.
In een aquarium kan Apistogramma paucisquamis gevoerd worden met een gevarieerd dieet, inclusief droogvoer (vlokken, korrels), levend voer (bijvoorbeeld artemia, daphnia), en bevroren voer (bijvoorbeeld muggenlarven). Het is belangrijk om het voer te variëren om ervoor te zorgen dat de vissen alle benodigde voedingsstoffen binnenkrijgen. Overvoeding moet worden vermeden om watervervuiling te voorkomen. Kleine porties meerdere keren per dag zijn beter dan één grote maaltijd.
Het Aquarium
Deze soort houdt je het beste in een harem. Hierbij houdt je één man samen met drie vrouwen. De vrouwen hebben ieder hun eigen territorium binnen het territorium van de man. Voor een harem Apistogramma paucisquamis is een aquarium van minimaal 100 centimeter lengte aan te raden. Voor meerdere harems is een aanzienlijk groter aquarium nodig, waarbij de exacte grootte afhangt van het aantal harems en de beschikbare ruimte voor elk harem. Een groter aquarium zorgt voor minder stress en agressie tussen de vissen.
De inrichting moet veel schuilplaatsen bieden, zoals stenen, wortels, en dichte beplanting. Een zandbodem is het meest geschikt , maar een fijn grind kan ook. De aanwezigheid van bladeren op de bodem is aan te raden, omdat dit de natuurlijke habitat nabootst . De waterwaarden moeten zacht en zuur zijn, met een pH tussen 5.0 en 6.5 en een lage hardheid (GH 1-5). De temperatuur moet tussen de 22°C en 28°C liggen. Regelmatige waterverversingen (20-30% per maand) zijn essentieel om de waterkwaliteit te handhaven.
Geschikte medebewoners zijn kleine, vreedzame vissen die geen bedreiging vormen voor de Apistogramma paucisquamis. Corydoras soorten (en die daar op lijken) zijn vaak geen gelukkige combinatie omdat zij zich niet aantrekken van het territorium van de Apistogramma. Het is belangrijk om grotere, agressieve vissen of andere territoriale cichliden te vermijden. Ook grote schaaldieren moeten worden vermeden, omdat deze de Apistogramma paucisquamis als prooi kunnen zien.
Kweek van Apistogramma paucisquamis
De kweek van Apistogramma paucisquamis is uitdagend, ook voor de gevorderde aquariaan. Het is een holenbroeder, wat betekent dat ze hun eieren afzetten in een hol of beschutte ruimte. In een aquarium kunnen geschikte holen worden gecreëerd met behulp van omgekeerde bloempotten, kokosnootschalen met openingen, of speciale kweekgrotten. Het water in het kweekaquarium moet zacht en zuur zijn, met een pH-waarde en totale hardheid (GH) onder 6. De ideale temperatuur ligt tussen 24°C en 29°C.
Het mannetje zal het vrouwtje het hof maken en samen zullen ze een geschikte plek voor de eiafzetting schoonmaken. Het vrouwtje legt haar eieren meestal aan het plafond van de hol, maar soms ook op de onderkant van bladeren op de bodem. Na de eiafzetting neemt het vrouwtje de broedzorg op zich, terwijl het mannetje het territorium verdedigt. In grotere aquaria kan het voorkomen dat het mannetje de jongen verzorgt en het vrouwtje wegjaagt.
De larven komen na ongeveer 2-3 dagen uit, afhankelijk van de watertemperatuur. Na ongeveer 5-6 dagen zijn de dooierzakken opgebruikt en beginnen de jongen vrij te zwemmen. De jongen kunnen worden gevoerd met artemia-naupliën en raderdiertjes. Naarmate ze groeien, kunnen ze worden gevoerd met cyclops en watervlooien.
Bijzonderheden over Apistogramma paucisquamis
Enkele interessante details over Apistogramma paucisquamis die niet in de voorgaande hoofdstukken zijn behandeld:
- Schubkenmerken: Een opvallend kenmerk is het verminderde aantal schubben rond de staartwortel: 12 in plaats van de gebruikelijke 16 bij andere Apistogramma-soorten. Deze reductie in schubben is een belangrijk onderscheidend kenmerk voor de identificatie van deze soort.
- Mondgrootte en gedrag: De relatief grote mond van Apistogramma paucisquamis kan wijzen op een dieet dat plankton omvat, of mogelijk op een specifieke vorm van dreiggedrag waarbij de mond wijd open wordt gehouden tijdens frontale confrontaties. Dit gedrag verschilt van de meeste andere Apistogramma-soorten, die hun mond gesloten houden tijdens dergelijk gedrag.
- Kleurvariatie: Er is een aanzienlijke kleurvariatie waargenomen bij mannetjes, variërend van oranje tot grijsbruin, met verschillende tinten blauw en rood in de vinnen. Schmettkamp (1981) onderscheidde zelfs twee vormen: een ‘witte’ en een ‘oranje’ vorm, gebaseerd op de kleur van de borst, buikvinnen en staartvin. Deze variatie kan te wijten zijn aan individuele expressie van rode pigmenten.
- Verwantschap: Hoewel de precieze verwantschap niet volledig duidelijk is, wordt gesuggereerd dat Apistogramma paucisquamis mogelijk nauw verwant is aan soorten uit de A. agassizii en A. cacatuoides groepen, gebaseerd op het gedrag van de open mond tijdens dreiggedrag.
- Synoniemen: Er wordt wel melding gemaakt van de populaire naam ‘Glanzbinden-Apistogramma’, die al in de jaren 60 in de aquariumhandel werd gebruikt . Deze naam werd later ook gebruikt door Schmettkamp (1981, 1982), Linke en Staeck (1984) en Koslowski (1982, 1985).
- Habitat en sympatrie: Apistogramma paucisquamis leeft in de buurt van de oevers van de Rio Negro in Brazilië, in ondiepe, schaduwrijke beken met een zandbodem bedekt met bladafval. Het is interessant dat deze soort mogelijk sympatrisch voorkomt (in hetzelfde gebied leeft) met Apistogramma mendezi, wat leidt tot een opvallende kleurverschillen bij de mannetjes om vrouwtjes van hun eigen soort te herkennen .
- Aquarium: Apistogramma paucisquamis is een uitdagende soort is voor aquariumhouders, die specifieke waterparameters (zacht, zuur water) en een zorgvuldige inrichting vereist. Het is belangrijk om te voorkomen dat ze worden gepest door grotere, agressievere vissen. Regelmatige waterverversingen zijn essentieel.
Conclusie
Apistogramma paucisquamis is een fascinerende, maar uitdagende vissoort voor aquariumhouders. Hun specifieke behoeften aan zacht, zuur water en een zorgvuldig ingerichte omgeving maken ze minder geschikt voor beginners. De combinatie van hun schuwe aard, territoriale gedrag tijdens het paaien en de noodzaak aan een gevarieerd dieet vereist kennis en aandacht. De reductie in schubben rond de staartwortel en het open-mond dreiggedrag zijn ongebruikelijke kenmerken.
Ondanks de moeilijkheden kan het houden van Apistogramma paucisquamis zeer bevredigend zijn. Een goed ingericht aquarium met voldoende schuilplaatsen, regelmatige waterverversingen en een gevarieerd dieet zijn essentieel voor hun welzijn. De observatie van hun complexe sociale gedrag en het succesvolle kweken van deze soort levert een grote voldoening op voor de ervaren aquarianen. Meer onderzoek naar hun natuurlijke gedrag en kweekmethoden is echter wenselijk.
Video
Auteur
John de Lange
Copyright foto’s
F. Ingemann Hansen – Akvariefotografen.com
Referenties
- Tougard, C., García Dávila, C. R., Römer, U., Duponchelle, F., Cerqueira, F., Paradis, E., … & Renno, J.-F. (2017). Tempo and rates of diversification in the South American cichlid genus Apistogramma (Teleostei: Perciformes: Cichlidae). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0182618
- Kullander, S. O., & Staeck, W. (1988). Description of a new Apistogramma species (Teleostei, Cichlidae) from the Rio Negro in Brazil.
- Römer, U. (1994). Apistogramma mendezi nov. sp. (Teleostei: Perciformes; Cichlidae): Description of a New Dwarf Cichlid from the Rio Negro System, Amazonas State, Brazil.
