Amphiprion biaculeatus – Bruine Anemoonvis
Amphiprion biaculeatus werd voor het eerst beschreven door Bloch in 1790 als Chaetodon biaculeatus. In het Nederlands worden ze ook wel Bruine Anemoonvis genoemd. Deze vis behoort tot de familie Pomacentridae. Deze familie omvat meer dan 400 soorten.
De geslachtsnaam Amphiprion komt van het Grieks: “amphi” betekent “aan beide zijden” en “prion” betekent “zaag”. Dit verwijst mogelijk naar de gezaagde randen van sommige vinnen van anemoonvissen. De soortnaam biaculeatus is Latijn voor “twee-stekelig” en verwijst naar de twee opvallende stekels op het kieuwdeksel van deze vis.
Synoniemen: Chaetodon biaculeatus, Premnas biaculeatus, Lutianus trifasciatus, Holocentrus sonnerat, Premnas unicolor, Premnas semicinctus, Sargus ensifer, Premnas gibbosus, Premnas epigrammata.
Beschrijving en Gedrag van Amphiprion biaculeatus
Amphiprion biaculeatus heeft een hoogrugig en zijdelings sterk samengedrukt lichaam. De kop is groot en massief met een relatief klein, eindstandig (vooraan gelegen) mond en verdikte lippen. Jonge dieren en kleine mannetjes vertonen een levendig rode basiskleur, die later kan variëren van lichtrood tot bordeauxrood of bruinig. Vrouwtjes worden met de leeftijd donkerder en kunnen kastanjebruin of zelfs zwart worden. Drie opvallende, witte verticale banden, omzoomd met zwart, lopen over het lichaam. De eerste, bredere band bevindt zich op het niveau van het kieuwdeksel, de tweede ongeveer in het midden van het lichaam, en de derde op de staartwortel. Bij populaties rond Sumatra en de Mentawai-eilanden zijn de banden geel en wit omzoomd. De vinnen hebben een kleur die overeenkomt met de rest van het lichaam. De maximale lengte bedraagt ongeveer 17 cm, terwijl mannetjes aanzienlijk kleiner blijven.
Seksueel dimorfisme en leeftijdsverschillen:
Er is een duidelijk seksueel dimorfisme. Vrouwtjes zijn aanzienlijk groter dan mannetjes. Mannetjes blijven kleiner (6-7 cm) terwijl vrouwtjes tot 17 cm kunnen groeien. De kleur is ook verschillend: vrouwtjes worden met de leeftijd donkerder, terwijl mannetjes een relatief lichtere kleur behouden. Amphiprion biaculeatus is een protandrische hermafrodiet: alle individuen worden geboren als mannetje, maar kunnen later van geslacht veranderen. Als het vrouwtje sterft, transformeert het dominante mannetje tot vrouwtje, en een ander mannetje neemt de dominante positie in.
Gedrag en temperament:
Deze anemoonvis leeft meestal paargewijs, met één dominant vrouwtje en één dominant mannetje per anemoon. In grotere anemonen kunnen ook kleinere, onvolwassen mannetjes aanwezig zijn. Ze zijn territoriaal en verdedigen hun anemoon tegen indringers, zowel van hun eigen soort als van andere soorten. De agressiviteit hangt af van de grootte van de vis en de indringer. Grotere vissen zijn agressiever. Ze zijn overdag actief (diurnaal) en bodembewoners, die zich voornamelijk in de buurt van hun gastheer-anemoon ophouden.
Symbiose Anemonen
Amphiprion biaculeatus leeft in een obligate symbiose met verschillende soorten zeeanemonen. Hoewel niet alle gastheren expliciet worden genoemd in de documenten, wordt Entacmaea quadricolor aangewezen als een belangrijke soort. Daarnaast worden ook Cryptodendrum adhaesivum, Heteractis malu, Macrodactyla doreensis genoemd als mogelijke gastheren.
De anemoon biedt bescherming aan de vis tegen roofdieren dankzij de netelcellen (nematocysten) in de tentakels. De anemoonvis is immuun voor deze netelcellen, vermoedelijk door een beschermende slijmlaag op zijn huid. In ruil daarvoor beschermt de vis zijn gastheer tegen vijanden en helpt hij parasieten te verwijderen. Bovendien leveren de uitwerpselen van de vis stikstof, wat bijdraagt aan de groei van de anemoon.
Deze wisselwerking is een klassiek voorbeeld van mutualisme: beide soorten profiteren van de samenwerking. Welke combinaties van anemoon en vis voorkomen, verschilt per regio. Concurrentie tussen verschillende soorten anemoonvissen beïnvloedt bovendien welke soort uiteindelijk welke anemoon bewoont. Sommige anemonen blijken aantrekkelijker voor vissen dan andere, wat leidt tot een ongelijke verspreiding van de vispopulatie over de beschikbare gastheren.
Lightning Maroon Clownfish
De “Lightning Maroon Clownfish” is een bijzondere variant van Amphiprion biaculeatus, die wereldwijd bekendheid verwierf na de ontdekking van slechts twee exemplaren bij Fisherman Island, vlakbij Port Moresby in Papoea-Nieuw-Guinea. Deze variant onderscheidt zich door een uniek kleurpatroon: in plaats van de gebruikelijke witte verticale banden, vertoont de Lightning Maroon Clownfish dunne, heldere witte lijnen op een donkerrode achtergrond.
De ontdekking van deze variant leidde tot een enorme belangstelling binnen de zeeaquarium hobby. Een van de twee oorspronkelijke vissen, bekend als “Mama Lightning”, werd met succes gekweekt door Matt Pedersen . Mama Lightning is de voorouder van duizenden nakomelingen die wereldwijd in aquaria terecht zijn gekomen. Door haar succesvolle kweek is de Lightning Maroon Clownfish relatief goedkoop en algemeen verkrijgbaar geworden, hoewel de kwaliteit van de gekweekte exemplaren sterk kan variëren. Er is sprake van een aanzienlijke variatie in het uiterlijk van de Lightning Maroon Clownfish, met sommige exemplaren die minder uitgesproken kenmerken vertonen dan anderen. De Lightning Maroon Clownfish is een voorbeeld van hoe een zeldzame variant door selectieve kweek kan worden gepopulariseerd binnen de aquacultuur, maar ook hoe dit kan leiden tot een vermindering van de kwaliteit en een verlies van genetische diversiteit. Het project van Matt Pedersen, “The Lightning Project”, is gericht op het behoud van de zuivere genetische lijn van de Lightning Maroon Clownfish. Het kruisen met andere varianten wordt door hem afgeraden om de genetische integriteit te behouden.
Biotoop en Ecologie van Amphiprion biaculeatus
Amphiprion biaculeatus wordt aangetroffen in het Indo-West Pacifische gebied, specifiek in de Andaman Zee, de Golf van Bengalen, de Calamianes Eilanden, de Koraalzee en het Groot Barrièrerif, Dauin-Apo I, het Groot Barrièrerif, de Golf van Thailand, de Indische Oceaan, de Indonesische Zee, Kimbe Bay, Lanuza Bay, Milne Bay, het Noord-Australische Platform, het Noordoost-Australische Platform, de Grote Oceaan, Ragay Gulf, San Miguel Bay en de Zuid-Chinese Zee. De soort komt ook voor rondom India, Birma, Thailand, Maleisië, Indonesië, de Filipijnen, Nieuw-Guinea, Nieuw-Brittannië, de Salomonseilanden, Vanuatu en Australië (Noord-Queensland).
Deze anemoonvis leeft niet in open water, maar in de buurt van koraalriffen en lagunes. Hun natuurlijke habitat bestaat uit koraalriffen met een overvloed aan rotsen en spleten waar hun gastheer-anemonen zich kunnen hechten. De bodem bestaat uit een mix van zand, koraal en rotsen. De anemonen bevinden zich vaak op dieptes van meer dan 3 meter, vaak op de helling van het rif, zijdelings uitstekende uit spleten in het koraal.
Dieet
Dieet in het wild: Amphiprion biaculeatus is omnivoor met een carnivore tendens. In het wild voedt hij zich met plankton en benthische algen.
Dieet in het aquarium: In een aquarium kan deze vis worden gevoerd met een gevarieerd dieet, inclusief droogvoer (vlokken, korrels), vers voedsel en diepvriesvoer. Het is belangrijk om het voedsel af te wisselen om tekorten te voorkomen. Voorbeelden van geschikt voedsel zijn Artemia-naupliën, Mysis (zweefgarnalen of glasgarnalen), dwerggarnaaltjes, copepoden, zooplankton, diepvriesvoer en droogvoer, en plantaardig voedsel zoals algen. Overvoeding moet worden vermeden om watervervuiling te voorkomen .
Reefsafe? Amphiprion biaculeatus vormt geen bedreiging voor koraalriffen in hun natuurlijke omgeving. Hoewel ze omnivoor zijn, is er geen bewijs dat ze koraalpoliepen of koraal zelf eten in significante mate. Of ze garnalen eten wordt niet expliciet vermeld, maar gezien hun omnivore dieet is het mogelijk dat ze kleine garnalen eten.
Het Aquarium van Amphiprion biaculeatus
Voor een enkel paar Amphiprion biaculeatus raden we een aquarium aan van minimaal 200 liter maar liever nog wat groter zo rond de 250 liter. Voor meerdere paren is een aanzienlijk groter aquarium nodig, waarbij de exacte grootte afhankelijk is van het aantal paren en de beschikbare ruimte. De inrichting moet rotsen en spleten bevatten om schuilplaatsen te bieden, en het is aan te raden om een of meerdere anemonen toe te voegen, bij voorkeur Entacmaea quadricolor, als gastheer. Het substraat kan bestaan uit zand of een mix van zand en rotsen. Koraal is niet strikt noodzakelijk, maar kan worden toegevoegd als onderdeel van een meer natuurlijke inrichting.
Het is raadzaam om het aquarium goed te laten rijpen voordat de vissen worden geïntroduceerd, zodat het biologische evenwicht zich kan stabiliseren en er voldoende algen zijn voor de vissen.
Waterwaarden: De optimale waterwaarden zijn een temperatuur tussen de 24°C en 27°C, een pH van 8.2 tot 8.4 en een zoutgehalte van 1021 tot 1025.
Compatibiliteit met andere bewoners
Amphiprion biaculeatus is zeer territoriaal en kan agressief zijn tegenover andere anemoonvissen. Het is daarom niet aan te raden om ze samen te houden met andere anemoonvissen. Het is belangrijk om vissen te kiezen die een vergelijkbaar temperament hebben en voldoende ruimte hebben in het aquarium. Het is belangrijk om te voorkomen dat twee territoriaal agressieve soorten dezelfde leefruimte delen in een aquarium met onvoldoende volume.
Kweekavontuur van Amphiprion biaculeatus
Het succesvol kweken van de Amphiprion biaculeatus in gevangenschap is een uitdaging die wetenschappers en liefhebbers al lang fascineert. Een team van onderzoekers aan het ICAR Research Complex for Eastern Region in Port Blair, India, ondernam een ambitieuze poging om deze fascinerende vis te kweken. Hun experiment, beschreven in een wetenschappelijk artikel, biedt waardevolle inzichten in het kweekproces, hoewel het ook de complexiteit en de noodzaak van verder onderzoek benadrukt.
De voorbereiding: Vijf paren Bruine Anemoonvissen werden zorgvuldig geselecteerd op basis van hun grootte en compatibiliteit. De vissen werden gedurende een maand in 500 liter aquarium met 2-3 biologische filters, voordat ze werden overgebracht naar kleinere 100 liter aquariums, elk met 1-2 anemonen (Entacmaea quadricolor) als gastheer. Een porseleinen tegel werd in elk aquarium geplaatst als geschikte legplaats voor de eieren. De vissen kregen een gevarieerd dieet van garnalen, mosselen, schelpdierenvlees, rotifers (Brachionus plicatilis) en Artemia nauplii. De waterparameters werden nauwlettend in de gaten gehouden en bleven consistent gedurende het experiment (temperatuur 25-29°C, soortelijk gewicht rond de 1023, pH 7.5-8.3, alkaliteit 120-130 mg/l) .
Het wonder van het afzetten: Na vijf maanden van zorgvuldige verzorging, zette één van de vijf paren spontaan eieren af. Het afzetten vond plaats in de vroege ochtend en duurde ongeveer een uur. De vrouwtjes legden hun eieren in een cirkelvormige cluster, net onder de rand van de anemoontentakels, een slimme strategie om de eieren te beschermen tegen predatoren . De eieren waren ovaalvormig, capsule-achtig en feloranje van kleur, met een gemiddelde lengte van 1,705 ± 0,02 mm. Het aantal eieren was bij de eerste leg relatief laag (210), maar bij latere legsels steeg dit aanzienlijk (gemiddeld 2148 ± 252).
De zorg voor de nakomelingen: Beide ouders toonden intense ouderlijke zorg. Ze bewaaierden, reinigden en behandelden de eieren met hun bek, waarbij de activiteit van de ouders varieerde gedurende de incubatieperiode. Na 6,5 dagen kwamen de eieren uit. De pas uitgekomen larven waren direct vrij zwemmend, maar hun bewegingen waren aanvankelijk traag vanwege de aanwezigheid van de dooierzak, die binnen 24 uur werd opgenomen. De larven werden gevoerd met een mengsel van algen en rotifers, later aangevuld met Artemia nauplii en viskuitkorrels. De overlevingskans van de larven was echter zeer laag (<6%), mogelijk door onvoldoende voeding en stress door de continue verlichting.
Conclusie: Het kweekproject demonstreert dat het kweken van Amphiprion biaculeatus in gevangenschap mogelijk is, maar dat er nog veel ruimte is voor verbetering. De lage overlevingskans van de larven benadrukt de noodzaak van verder onderzoek naar optimale voedingsstrategieën, verlichtingscondities en andere factoren die de ontwikkeling en overleving van de jongen beïnvloeden. Dit onderzoek is niet alleen van belang voor de aquacultuur, maar ook voor het behoud van deze soort in het wild. De resultaten van dit experiment vormen een waardevolle basis voor toekomstig onderzoek en de ontwikkeling van efficiëntere kweekmethoden.
Conclusie
Amphiprion biaculeatus, de Bruine Anemoonvis, is een fascinerende soort met een opvallend kleurpatroon en een complexe sociale structuur. Hoewel het kweken in gevangenschap uitdagingen met zich meebrengt, zoals blijkt uit de lage overlevingspercentages van de larven, is het zeker mogelijk. De soort vertoont een sterke voorkeur voor specifieke anemoon soorten. De Lightning Maroon variant toont aan hoe selectieve kweek zeldzame varianten kan populariseren, maar ook de noodzaak van behoud van genetische diversiteit.
Voor beginnende aquarianen is Amphiprion biaculeatus mogelijk niet de meest geschikte keuze, vanwege hun territoriale gedrag en de specifieke eisen aan het aquarium, waaronder een geschikte gastheer-anemoon. Een goed ingericht aquarium met voldoende ruimte, stabiele waterparameters en een gevarieerd dieet is essentieel. De observatie van hun complexe sociale interacties en ouderlijke zorg maakt het houden van deze soort echter een lonende ervaring voor ervaren aquarianen. Meer onderzoek is nodig om de kweekresultaten te verbeteren en de behoudsstatus van deze soort te waarborgen.
Video
Auteur
Sinds ik op mijn twaalfde mijn eerste tweedehands aquarium kocht heb ik altijd wel een of meer aquariums gehad. Ik heb zelfs een garage ingericht als kweekruimte waarin ik in 50 aquariums zo’n 10.000 liter water in gebruik had. Op het moment heb ik nog twee aquariums. Een 1250 liter Tanganyika aquarium en een 250 liter gezelschapsaquarium met planten. De laatste 10 jaar heb ik aan deze website gewerkte als schrijver en fotograaf.
John de Lange
Copyright foto’s
