Sick Tank Syndrome

18.7. Sick Tank Syndroom

Een veel voorkomende vraag op de aquariumforums is in de trant van:

Mijn waterwaarden zijn perfect (0 ammoniak, 0 nitriet en slechts 5 nitraat), maar mijn vissen gaan steeds dood. Waarom gaan mijn vissen dood?

Deze persoon heeft waarschijnlijk een versie van het “sick tank syndrome”. Een meer beschrijvende term zou zijn “perfect maar ziek tanksyndroom”. Ze zullen steevast “dof” of licht troebel water hebben.

Ook heeft de persoon meestal de volgende drie factoren:

  • slechte biofiltratie met een laag oppervlak
  • te veel voeren (meer dan twee oogballen eenmaal per dag)
  • een eiwitarm voer (minder dan 45% eiwit voor droog commercieel visvoer)

Het filter van het “zieke aquarium” moet regelmatig worden schoongemaakt, omdat het altijd op mysterieuze wijze “vol smurrie” raakt. En de nitraten zullen op mysterieuze wijze ook erg laag of nul zijn.

Protomelas marginatus
Protomelas marginatus

Dit “sick tank syndrome” komt helaas veel voor bij nieuwkomers in de hobby. Bijna alle nieuwkomers hebben kleine patroonfilters, intern filters of hang-on-back filters, die niet de benodigde biofiltratie leveren. Bijna alle nieuwkomers voeren hun vissen te veel. En als de nieuwkomer een van de kant-en-klare visvlokken heeft gekozen, heeft deze doorgaans een laag eiwitgehalte. Het is dus niet ongebruikelijk dat de nieuwkomer links en rechts vissen laat sterven met “perfecte waterparameters”.

De voor de hand liggende oplossingen voor een “ziek aquarium” zijn simpel:

  • Voeg VEEL biofiltratie toe (spons of ondergrindfilters)
  • Verminder de hoeveelheid voedsel DRASTISCH (één keer per dag twee oogballen per vis)
  • Gebruik een droog commercieel visvoer met een eiwitgehalte van meer dan 45%.

Merk op dat de nadruk van de term DRASTISCH echt is. Halfslachtige acties werken hier niet. En over het algemeen moeten ze alle drie worden gedaan om een echt gezond aquarium te krijgen.

Hieronder gaan we dieper in op het “Sick Tank Syndroom”. Alleen echte aquariumnerds zoals de auteur zullen het interessant vinden.

Protomelas spilonotus
Protomelas spilonotus

Het “Sick Tank Syndrome” in meer diepte

Als je te veel eiwitrijk voer geeft, zal de bruine smurrie in het filter alle ammoniak, nitriet en nitraat absorberen. Wanneer het filter wordt gereinigd, gaan de stikstofverbindingen in de afvoer. Dit geeft nul nitraten en “perfecte waterparameters” in een ongezond aquarium. Dit is een reden waarom een testkit geen goed idee is voor een beginner. Dit is ook de reden waarom ik elke keer ineenkrimp als een goedbedoelende ziel op sociale media een nieuwkomer met problemen met een ziekte bij de vissen antwoordt door te vragen “wat zijn je waterwaarden?” Ze zouden moeten vragen “hoe helder is je water?”

Merk op dat het niveau “45%-eiwit” volledig willekeurig is. In werkelijkheid is er een continuüm tussen 30% en 60%. 42% zal niet “ideaal” zijn, maar het zal ook niet zo slecht zijn. De sleutel is de helderheid van het water. Geeft het 42% eiwitvoer kristalhelder water? Of geeft hij “dof” water of zelfs licht troebel water. Er is hier een “drempel”. Maar waar de drempel komt te liggen is erg afhankelijk van een veelheid aan variabelen. Zo kan 34%-eiwitvoer in de ene aquariumopstelling kristalhelder water geven, terwijl 52%-eiwitvoer in een andere aquariumopstelling “dof” water kan geven.

Merk op dat als ik commercieel visvoer moet kopen, ik ALTIJD het hoogste proteïnegehalte koop dat ik kan vinden.

Protomelas steveni – Taiwan Reef
Protomelas steveni – Taiwan Reef

Alle drie de factoren bestaan op een continuüm. Er is dus een oneindig aantal variaties. Sommige combinaties produceren geen nitraat, sommige combinaties produceren wat nitraten en sommige combinaties zetten bijna alle eiwitten om in nitraat. Sommige combinaties produceren kristalhelder water, andere geen kristalhelder water. Het is het kristalheldere water waar men naar moet streven. Het nitraat is onbelangrijk.

“Dof” of “enigszins troebel” water is ongezond water, zelfs als ammoniak, nitriet en nitraat allemaal nul zijn. “Dof” of “enigszins troebel” water is water dat gevuld is met bacteriën en vele andere organismen. Deze bacteriën hebben een negatieve invloed op het immuunsysteem van een vis, waardoor ziektekiemen indirect de vis kunnen aanvallen. Het water wordt gevuld met pathogene bacteriën zoals columnaris en aeromonas, omgevingsmycobacteriose (“Fish TB”) bacteriën, epistylis (lijkt op witte stip) en tetrahymena. Deze vallen de vissen direct aan.

Protomelas taeniolatius OB – Red Empress
Protomelas taeniolatius OB – Red Empress

De wetenschap van het “Sick Aquarium Syndrome”

Hier zijn verschillende definities nodig:

  • “Heterotroof” beschrijft een organisme dat normaal voedsel eet, zoals eiwitten en koolhydraten.
  • “Autotroof” beschrijft een organisme dat een chemische stof eet, zoals ammoniak
  • “Denitrificatie” is het verwijderen van stikstofverbindingen (ammoniak, nitriet en nitraat) uit het aquarium via natuurlijke processen.
  • “Assimilerende denitrificatie” is waar stikstofverbindingen (ammoniak, nitriet en nitraat) uit het aquarium worden verwijderd door te worden opgenomen in eiwitten in levende organismen in zoiets als bruine smurrie, die vervolgens uit het filter wordt verwijderd, waardoor de stikstofverbindingen permanent worden verwijderd.

Heterotrofe bacteriën gedijen op koolhydraten. Onderzoek heeft aangetoond dat de meeste vissen slechts ongeveer 50% van de koolhydraten die ze consumeren opnemen. Eiwitarm voedsel bevat veel koolhydraten. Dus eiwitarm voedsel, vooral als het te veel wordt gevoerd, zal resulteren in een heterotrofe bacterie-explosie, zowel in de waterkolom als in het filter.

Merk op dat niet de heterotrofe bacteriën in het filter het “probleem” zijn. Het zijn de heterotrofe bacteriën in de waterkolom die het “probleem” vormen. Als iemand te veel voert met eiwitarm voedsel, is de enige manier om een gezond aquarium te krijgen, een ENORME hoeveelheid filtratie toe te voegen. En ik bedoel ENORM.

Protomelas taeniolatius – Red Empress
Protomelas taeniolatius – Red Empress

De enorme hoeveelheid biofiltratie is vereist omdat er enorme aantallen heterotrofe bacteriën op het oppervlak van het filter moeten zijn. Het aantal moet groot genoeg zijn om in de orde van grootte van 95% van de opgeloste organische verbindingen (DOC’s) te absorberen in 15 minuten filterwerking. Dit vereist in de orde van grootte van 200 vierkante voet (18,58 M³) filteroppervlak per pond vis (denk aan een FX6 filter op een aquarium van 29 gallon (110 liter)).

Het is duidelijk dat als men de hoeveelheid voedsel vermindert en/of het eiwitgehalte van het voedsel verhoogt, de behoefte aan biofiltratie zal afnemen. Het voeren van kleine hoeveelheden eiwitrijk voedsel heeft misschien maar 50 vierkante voet 4,64 M³) filteroppervlak per pond (454 gram) vis nodig om een gezond aquarium te hebben. Merk op dat de meeste cartridge hang-on-back-filters 10 vierkante voet (0,93 M³) per pond (454 gram) vis kunnen hebben in de opstelling van een typische nieuwkomer.

Symphysodon aequifasciatus – Witte Discus
Symphysodon aequifasciatus – Witte Discus

De ammoniak, nitriet en nitraat kunnen nul lezen vanwege de aard van de twee soorten bacteriën. Autotrofe bacteriën gebruiken ammoniak en nitriet zowel als energiebron als als stikstofbron voor hun lichaamseiwitten. Ze groeien heel langzaam en hebben een oppervlak nodig om te groeien. Autotrofe bacteriën produceren nitraat.

Heterotrofe bacteriën gebruiken koolhydraten en eiwitten als energiebron. Heterotrofe bacteriën kunnen, naast het gebruik van eiwitten om eiwitten te maken, koolhydraten gebruiken als energiebron om ammoniak, nitrieten en nitraten om te zetten in eiwitten. Ze groeien zeer snel en kunnen zowel in de waterkolom als op oppervlakken groeien. Heterotrofe bacteriën produceren GEEN nitraat.

Pseudotropheus interruptus – Chiwi Rock
Pseudotropheus interruptus – Chiwi Rock

Het belangrijke punt hier is dat BEIDE soorten bacteriën ammoniak en nitriet metaboliseren. Elk type bacterie KAN nul ammoniak en nul nitriet geven. Nul nitraat, bij afwezigheid van gezonde planten, duidt op grote aantallen heterotrofe bacteriën die assimilerende denitrificatie uitvoeren en een “ziek aquarium” zijn. Men kan dus “perfecte waterparameters” hebben (d.w.z. 0 ammoniak, 0 nitriet en 0 nitraat) en toch een ZEER ongezond aquarium hebben.

Heterotrofe bacteriën concurreren met autotrofe bacteriën om zowel zuurstof als oppervlakte; studies tonen aan dat ze zelfs in relatief gezonde omgevingen meer dan 50% van het beschikbare oppervlak van de filtermedia innemen. En gezien het feit dat ze zich binnen 15-60 minuten kunnen voortplanten – vergelijk dit met de 12-32 uur die nitrificerende bacteriën nodig hebben – kun je zien hoe gemakkelijk deze heterotrofe bacteriën het filtratiesysteem kunnen overweldigen.

Pseudotropheus saulosi - Vrouw
Pseudotropheus saulosi – Vrouw

Heterotrofe bacteriën kunnen zich vermenigvuldigen en autotrofe bacteriën in het filter onderdrukken (niet doden) onder bepaalde omstandigheden die normaal niet voorkomen in een gezond aquarium. Maar merk op dat deze bacteriële onderdrukking in het filter GEEN “groot probleem” is. Het “grote probleem” is het hoge aantal bacteriën in het water.

De heterotrofe bacteriën in de waterkolom zorgen er zowel direct als indirect voor dat het water in het aquarium “Dof” of zelfs licht melkachtig wordt. “Dof” water is het klassieke symptoom van een ziek aquarium. Een gezond aquarium heeft over het algemeen kristalhelder water.

Een “ziek aquarium” heeft zeer lage aantallen autotrofe bacteriën en zeer grote aantallen heterotrofe bacteriën. Het probleem komt voort uit het feit dat een aanzienlijk deel van de heterotrofe bacteriën zich altijd in de waterkolom zal bevinden. En met bacteriën gevulde waterkolommen zijn gewoon heel schadelijk voor de meeste vissen.

Pseudotropheus saulosi – Red Coral
Pseudotropheus saulosi – Red Coral

Assimilerende denitrificatie

Als men een aquarium neemt dat zelfs maar een paar dagen heeft gedraaid en zowel 4 ppm ammoniak als 16 ppm suiker toevoegt, is in twee uur de ammoniak verdwenen en is er geen nitriet of nitraat meer. De heterotrofe bacteriën zullen de ammoniak in hun lichaam zeer snel omzetten in eiwitten met behulp van de koolhydraten (suiker) als energiebron. Dit is “assimilerende denitrificatie”.

Wanneer een aquarium zonder veel gezonde planten na een lange periode (>2 maanden) geen of zeer lage nitraten heeft, is dat bijna altijd te wijten aan assimilerende denitrificatie. Meestal nemen heterotrofe bacteriën de nitraten op in een bacteriemassa, namelijk de bruine “smurrie” in een filter. Een deel van de tijd kunnen planten, vissen en algen ook een deel van het nitraat consumeren via zowel indirecte als directe routes. Elke keer dat men eiwitarm voedsel geeft, kan er bacteriële assimilatoire denitrificatie optreden.

Placidochromis phenochilus – Mdoka White Lips
Placidochromis phenochilus – Mdoka White Lips

Eiwitarm voedsel geeft iets dat een hoge koolstof-stikstofverhouding wordt genoemd. Heterotrofe bacteriën gedijen bij hoge koolstof-stikstofverhoudingen. Met eiwitarm voedsel dat te veel wordt gevoerd, is de hoeveelheid bruine smurrie die zich in een filter kan ophopen echt indrukwekkend. Deze bruine smurrie kan wekelijks worden schoongemaakt zonder piek in ammoniak of nitriet, omdat het aquarium op heterotrofe bacteriën werkt, die zich zeer snel kunnen vermenigvuldigen en snel alle gevormde ammoniak of nitriet kunnen absorberen. De ammoniak, nitriet en nitraat worden uit het aquarium verwijderd wanneer de bruine smurrie in het filter wordt schoongemaakt. Dit is een klassiek geval van assimilerende denitrificatie.

Meer hierover vind je in dit artikel:

8.9.3. Assimilerende denitrificatie

Nieuwkomers in de hobby (en de meest ervaren hobbyisten) zullen begrijpelijkerwijs verbijsterd zijn door dit proces. Alles LIJKT immers perfect te zijn met de opstelling. De “waterparameters zijn immers perfect”. Maar vissen blijven sterven en worden ziek. Meestal hebben deze hobbyisten het “sick aquarium syndrome”.

Rocio octofasciata – Jack Dempsey electric blue
Rocio octofasciata – Jack Dempsey electric blue

“Sick Planted Tank Syndroom”

ZEER zelden zal een goed ingedraaid low-tech of door Walstad beplant aquarium zomaar “crashen”, met stervende bladeren en dikke grijsbruine “rommel” op van alles en nog wat. Dit is een versie van het ‘sick tank-syndroom’ waarbij, in plaats van eiwitarm voedsel dat koolhydraten levert voor een hoge koolstof-stikstofverhouding, stervende plantenbladeren de koolhydraten toevoegen. De hoeveelheid grijze biovlokken die zich snel in dikke klonten kunnen vormen, is verbazingwekkend. De typische waterparameters zijn ammoniak 0, nitriet 0, nitraat <5. Vissen in het aquarium zijn doorgaans onaangetast.

Een crashende low-tech beplante tank met weinig filtratie vormt een biofloc van bacteriën / waterschimmels in de tank, op het substraat, rotsen, ornamenten en de bladeren van de plant in grote hoeveelheden. Dit zal verdere dood veroorzaken van alle bladeren die in het aquarium zijn ondergedompeld. Dit kan een heel mooi beplant aquarium snel veranderen in een beerput van grijze biofloc en afval. En het zal zelfs de meest ervaren hobbyisten voor een raadsel stellen.

Mijn waterwaardes zijn perfect. Waarom vormt zich al deze grijze smurrie en waarom sterven mijn planten allemaal?

Sick Planted Tank Syndroom
Sick Planted Tank Syndroom

Dit syndroom is meestal te wijten aan een “cascade”:

  • een plantenvoeding zoals stikstof wordt te laag
  • een grote plant of een groep planten sterft omdat ze de voedingsstof missen.
  • De bladeren van de planten hebben gedurende vele maanden of jaren langzaam grote hoeveelheden koolstofdioxide uit de atmosfeer verzameld en hoeveelheden koolhydraten gevormd in de vorm van bladeren.
  • Als de bladeren afsterven, geven ze de koolhydraten af aan het water.
  • De koolhydraten voeden heterotrofe bacteriën en waterschimmels, twee organismen die dol zijn op hoge koolhydraten (met andere woorden, de koolhydraten zorgen voor een hoge koolstof-stikstofverhouding).
  • Heterotrofe bacteriën en waterschimmels vormen zeer snel overal in het aquarium dikke klonten grijsbruine biovlokken.
  • De heterotrofe bacteriën en waterschimmels verlagen het stikstofgehalte verder en er vormt zich een “gesloten luscascade”, waardoor het aquarium snel verandert in een met afval gevuld aquarium van stervende planten.

Een veel voorkomende misvatting is dat de bruine biofloc algen zijn. Vaak wordt over het hoofd gezien dat algen PLANTEN zijn. Algen hebben stikstof nodig, net als vaatplanten. Chlorofylsynthese heeft stikstof nodig, veel stikstof. Dus alles wat groen is, heeft stikstof nodig. Heterotrofe bacteriën en waterschimmels zijn twee organismen die dol zijn op koolhydraten, maar weinig stikstof nodig hebben. En terwijl algen de celpopulatie in dagen kunnen verdubbelen, kunnen bacteriën en waterschimmels het aantal cellen in minuten verdubbelen. De zeer snelgroeiende bruingrijze biofloc zijn dus GEEN algen. Het zijn bacteriën en waterschimmels.

Sciaenochromis fryeri OB – Blueberry
Sciaenochromis fryeri OB – Blueberry

Meerdere waterverversingen van 95% en het toevoegen van veel biofiltratie kunnen de koolhydraten verwijderen en de cascade stoppen. Maar het is veel werk. Alle dode en stervende planten moeten uit het aquarium worden verwijderd. Wat kunstmest kan de resterende planten nieuw leven inblazen.

Meer informatie

Als er in de loop van de tijd veel vissen doodgaan, is dit artikel nuttig:

1.7. Langzame vissterfte

Vertaald in het Nederlands door Joost Abrahams
Proofread door John de Lange


Startpagina Aquariumscience

Bron: Aquariumscience.org – David Bogert

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Zoekfilter

zoekfilter

Nieuws, Updates en Acties

Wil je op de hoogte gehouden worden van Nieuws, Updates en Acties op de AquaInfo website? Schrijf je dan hieronder in!